Năm 1306, công chúa Huyền Trân, con vua Trần Nhân Tông, kết hôn với vua Chế Mân của Champa; Champa dâng châu Ô, châu Lý làm sính lễ. Bài nêu các cách kể và cách diễn giải khác nhau về chuyện giàn hỏa thiêu, danh hiệu của công chúa và cuộc đời bà sau khi về nước.
Historical record
Category: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnPeriod: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Từ năm 1627 đến 1672, họ Trịnh ở Đàng Ngoài và họ Nguyễn ở Đàng Trong giao tranh nhiều lần mà không phân thắng bại. Hệ thống Lũy Thầy do Đào Duy Từ thiết kế giúp họ Nguyễn giữ đất, và sông Gianh trở thành ranh giới hai miền.
Historical record
Category: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnPeriod: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Năm 1698, theo lệnh chúa Nguyễn Phúc Chu, Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh (1650–1700) vào kinh lược xứ Đồng Nai, lập phủ Gia Định với dinh Trấn Biên và dinh Phiên Trấn; các nguồn nhấn mạnh khác nhau giữa “xác lập chủ quyền” và việc sắp xếp bộ máy trên nền lưu dân có sẵn.
Người Chứt sống trong các bản nhỏ ở thung lũng vùng núi phía tây Quảng Trị (Quảng Bình cũ) và nhóm Mã Liềng ở Hà Tĩnh, nói tiếng thuộc nhóm Việt - Mường, gồm năm nhóm Mày, Rục, Sách, Arem, Mã Liềng. Họ làm nương du canh, săn bắn, hái lượm; trưởng làng đồng thời giữ vai trò tôn giáo.
Người Tà Ôi cư trú trên dải miền núi phía tây Quảng Trị và vùng Thừa Thiên Huế cũ, tiếng nói thuộc nhóm Môn - Khơ Me. Họ làm rẫy là chính, ở nhà sàn dài mái uốn tròn hai đầu hồi; nghề dệt zèng đính cườm là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Người Bru Vân Kiều sống ở vùng Trường Sơn phía tây Bắc Trung Bộ, tiếng nói thuộc nhóm Môn - Khơ Me, gồm các nhóm Bru, Vân Kiều, Ma Coong, Trì, Khùa. Họ làm nương rẫy, ở nhà sàn với bếp lửa đặt trên sàn, tin thần lúa; lễ trỉa lúa, lễ mừng cơm mới và lễ hội đập trống là di sản quốc gia ở Quảng Trị.
Người Kinh (Việt) là dân tộc đa số của Việt Nam, tổ tiên định cư lâu đời ở Bắc Bộ và bắc Trung Bộ, nói tiếng Việt thuộc nhóm Việt - Mường. Họ trồng lúa nước từ rất sớm, sống theo làng xã, thờ cúng tổ tiên; Tết Nguyên đán là lễ tết lớn nhất, quan họ là loại hình dân ca tiêu biểu.