Khu dự trữ sinh quyển thế giới miền Tây Nghệ An

Khái quát

Khu dự trữ sinh quyển thế giới miền Tây Nghệ An rộng 1.303.285 ha, gồm ba vùng lõi là Vườn quốc gia Pù Mát (ở trung tâm), Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và Pù Hoạt, nằm trong địa giới chín huyện miền Tây Nghệ An cùng toàn bộ lưu vực đầu nguồn sông Cả với ba chi lưu sông Hiếu, Nậm Nơn, Nậm Mộ^[1]. UNESCO chính thức công nhận ngày 18/9/2007^[1][2]. VietnamPlus (2021) gọi đây là khu dự trữ sinh quyển lớn nhất Việt Nam, còn bản tin năm 2024 của chính trang này nâng lên "lớn nhất khu vực Đông Nam Á"; Báo Nghệ An (2026) nói đây là khu có quy mô lớn nhất trong 12 khu dự trữ sinh quyển của nước ta^[1][2][5]. Nhận định về Đông Nam Á không được các bài khác kiểm chứng.

Ba vùng lõi

Theo Báo Nghệ An (2011), Vườn quốc gia Pù Mát nằm trên sườn đông dải Trường Sơn, vùng lõi 91.113 ha và vùng đệm 86.000 ha, có chung 61,5 km đường biên giới Việt – Lào, độ cao từ 100 m đến 1.841 m, trong đó khoảng 90% diện tích thấp hơn 1.000 m^[3]. Khu bảo tồn Pù Huống rộng gần 46.500 ha, được Báo ảnh Dân tộc và Miền núi (2025) mô tả là "hành lang xanh" nối với Pù Mát và Pù Hoạt để giữ sự liên tục của sinh cảnh^[4]. Các bài đã đọc không nêu tổng diện tích của ba vùng lõi nên bài không cộng gộp.

Đa dạng sinh học

VietnamPlus ghi nhận khoảng 3.961 loài thực vật, trong đó khoảng 3.019 loài có mạch, và 942 loài động vật có xương sống; nhiều loài thuộc Sách đỏ Việt Nam và thế giới^[1]. Bài còn nói đây là khu vực duy nhất ở miền Bắc còn diện tích lớn rừng nguyên sinh được bảo vệ tốt, nhất là dọc biên giới Việt – Lào, và là một trong ba nơi cả nước còn quần thể voi châu Á tốt nhất theo quy mô đàn^[1]. Riêng tại Pù Mát, Báo Nghệ An (2011) liệt kê 132 loài thú, 361 loài chim, và cảnh báo nhóm thú lớn như hổ Đông Dương, sao la, bò tót bị đe dọa bởi hoạt động của con người^[3]. Đây là số liệu từ 2011 nên có thể đã thay đổi.

Con người và văn hóa

Theo VietnamPlus, miền Tây Nghệ An là nơi có tính đa dạng văn hóa dân tộc lớn nhất trong các khu dự trữ sinh quyển của Việt Nam, là quê hương lâu đời của sáu dân tộc. Hai dân tộc được nhấn mạnh là Đan Lai (khoảng 3.000 người, ở huyện Con Cuông) và Ơ Đu (khoảng 570 người, ở huyện Tương Dương), vốn chỉ có ở Nghệ An và đang bị mai một bản sắc^[1]. Báo Dân tộc và Miền núi cho biết vùng đệm Pù Huống có hơn 120 bản làng, hơn 90% là người Thái^[4]. VietnamPlus cũng kể các đền, lễ hội đã được phục hồi như đền Choọng, đền Chín Gian, đền Vạn – Cửa Rào, lễ hội Hang Bua và Mường Ham^[1].

Kế hoạch quản lý

Ngày 13/3/2024, VietnamPlus đưa tin UBND tỉnh Nghệ An ban hành Kế hoạch quản lý và bảo vệ môi trường khu dự trữ giai đoạn 2023–2027, định hướng đến năm 2030. Kế hoạch gồm điều tra, đánh giá định kỳ năm năm theo bảy tiêu chí công nhận, đề xuất lập Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Xai Lai Leng và xây dựng hành lang đa dạng sinh học liên vùng, liên biên giới với Lào^[2]. Ngày 17/9/2026, tỉnh họp góp ý báo cáo "Đánh giá định kỳ 10 năm (2017–2027), định hướng phát triển giai đoạn 2027–2037"; theo báo cáo, khu dự trữ có hơn một triệu người sinh sống và đạt kết quả tích cực ở cả ba chức năng bảo tồn, phát triển và hỗ trợ nghiên cứu – giáo dục^[5]. Đây là đánh giá của chính quyền tỉnh, các bài chưa nêu kết quả đo đạc độc lập.