Khu dự trữ sinh quyển thế giới Kiên Giang (Kiên Giang cũ, nay thuộc An Giang)

Phạm vi và việc công nhận

Khu dự trữ sinh quyển Kiên Giang bao trùm vùng ven biển và biển đảo của tỉnh Kiên Giang cũ, gồm đảo Phú Quốc^[1][4] và khu vực rừng tràm U Minh Thượng^[2]. Theo trang của Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) của UNESCO, khu có tổng diện tích 1.188.106 ha, gồm 329.305 ha trên đất liền và 858.801 ha mặt biển, với dân số 734.542 người; trang ghi năm đề cử là 2006^[1]. Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học cho biết khu được công nhận ngày 27/10/2006, diện tích 1.188.105 ha: vùng lõi 36.935 ha, vùng đệm 172.578 ha và vùng chuyển tiếp 978.591 ha^[2]. Báo Đại biểu Nhân dân, dẫn nguồn của Cục Bảo tồn đa dạng sinh học năm 2011, ghi UNESCO công nhận tại kỳ họp thứ 19 tháng 10/2006^[3].

Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Kiên Giang sáp nhập với tỉnh An Giang thành tỉnh An Giang mới theo nghị quyết của Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh^[7]. Vì vậy phạm vi khu nay thuộc An Giang.

Hệ sinh thái và loài

Trang UNESCO liệt kê nhiều kiểu sinh cảnh: rừng nhiệt đới ưu thế họ Dầu, rừng trên núi đá vôi, rừng ngập nước theo mùa với cây tràm, rừng ngập mặn (có các chi Rhizophora, Aegiceras, Bruguiera, Avicennia), bãi bùn ven biển, hồ, rạn san hô và thảm cỏ biển. Số liệu loài gồm 89 loài san hô cứng, 19 loài san hô mềm, 125 loài cá rạn, 132 loài thân mềm, 32 loài da gai và 62 loài rong biển. Các loài nổi bật có bò biển (dugong), trai tai tượng, ốc đun cái, đồi mồi và rùa xanh. Thảm cỏ biển là nơi kiếm ăn quan trọng của rùa biển, và vùng biển này được xem là một trong những ngư trường tốt nhất Tây Nam Bộ, với mực ống và mực nang là nguồn lợi quan trọng^[1].

Về các khu bảo tồn cụ thể, Vườn quốc gia Phú Quốc có nguồn gốc từ khu bảo tồn thiên nhiên 5.000 ha thành lập năm 1986 và trở thành vườn quốc gia năm 2001, hiện rộng 31.422 ha chia ba phân khu. Theo mục từ về vườn trên cổng thông tin Kiên Giang, vườn có 30 loài thú, khoảng 200 loài chim, 50 loài bò sát và khoảng 60 km bờ biển có rạn san hô^[4].

Vườn quốc gia U Minh Thượng được chuyển hạng từ khu bảo tồn thiên nhiên theo Quyết định 11/2002/QĐ-TTg ngày 14/1/2002, rộng 8.053 ha, vùng đệm 13.069 ha. Tài liệu Thông tin về các khu bảo vệ ở Việt Nam, bản cập nhật tháng 2/2004, ghi vườn có rừng tràm trên đất than bùn, 226 loài thực vật bậc cao có mạch và 187 loài chim, trong đó 9 loài bị đe dọa hoặc gần bị đe dọa toàn cầu. Tài liệu này cũng ghi năm 2002 nhiều vụ cháy lớn đã phá hủy phần lớn rừng tràm trong vườn, và nêu cháy rừng, than bùn bị khô, săn bắt và hạ tầng du lịch là các mối đe dọa chính^[5]. Đây là số liệu của hai thập niên trước.

Con người và sinh kế

Theo trang UNESCO, ba nhóm dân tộc chính trong khu là Kinh, Khmer và Hoa. Nguồn lợi biển nuôi sống cư dân và nền kinh tế tỉnh, huyện; sản lượng thủy sản được ghi là cao nhất cả nước, tiếp đến là nông nghiệp và du lịch đang tăng mạnh. Trang này nhắc hai địa điểm lịch sử trong khu là đền thờ Nguyễn Trung Trực và lăng Mạc Cửu^[1].

Báo Nông nghiệp và Môi trường năm 2021 cho biết độ che phủ rừng của tỉnh Kiên Giang năm 2020 chỉ là 12%, rừng và đất lâm nghiệp phân bố ở 9 trong 15 huyện, thành phố, và từ đầu năm 2021 có 8 vụ cháy rừng với diện tích 12 ha^[6].

Những điểm các nguồn chưa thống nhất

Mốc công nhận được nêu ở mức "năm đề cử 2006" trên trang UNESCO, ngày 27/10/2006 ở Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, và "kỳ họp thứ 19, tháng 10/2006" ở Báo Đại biểu Nhân dân^[1][2][3]. Tổng diện tích chênh nhau 1 ha giữa hai nguồn chính thức (1.188.106 và 1.188.105 ha)^[1][2]. Bài của Đại biểu Nhân dân còn viết khu là lớn thứ hai trong sáu khu dự trữ sinh quyển của Việt Nam và lớn nhất ASEAN; đó là cách nói của năm 2011 và bài này chưa đối chiếu lại nên không dùng làm xếp hạng hiện hành^[3]. Trang UNESCO nói ba vùng lõi trùng với ba vườn quốc gia và một khu bảo tồn nhưng không nêu tên, trong khi Báo Nông nghiệp và Môi trường chỉ nhắc hai vườn quốc gia của tỉnh, nên chưa xác định được đầy đủ các vùng lõi^[1][6]. Số liệu loài của vườn quốc gia cũng đến từ các tài liệu khác thời điểm.