Lễ hội Xuân Yên Tử (Quảng Ninh)

Nguồn gốc và ý nghĩa

Yên Tử gắn với tên tuổi Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258 - 1308), vị vua nhà Trần từng lãnh đạo quân dân hai lần đánh thắng quân Nguyên - Mông. Sau đó, ông từ bỏ ngai vàng, lên Yên Tử tu hành và sáng lập Thiền phái Trúc Lâm mang đậm sắc thái Việt Nam. Theo bài đăng trên Người Lao Động, Yên Tử luôn là một trong những trung tâm Phật giáo của cả nước, với nhiều công trình cổ được xây dựng qua các thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn^[3]. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mô tả Trúc Lâm là một dòng thiền của người Việt hình thành ở thế kỷ XIII dưới triều Trần, nổi bật với tinh thần khoan dung, từ bi và hòa hợp giữa con người với thiên nhiên^[1].

Thời gian và địa điểm

Lễ khai hội Xuân Yên Tử được tổ chức vào ngày mùng 10 tháng Giêng hằng năm và mở đầu cho mùa hội xuân kéo dài khoảng ba tháng, là một trong những lễ hội xuân lớn và dài ngày nhất cả nước^[3]. Địa điểm tổ chức khai hội là Trung tâm Văn hóa Trúc Lâm Yên Tử, thuộc thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, theo cách ghi của các bài năm 2025^[3][4]. Năm 2026, lễ khai mạc diễn ra tại Cung Trúc Lâm Yên Tử, với sự tham gia của năm phường Vàng Danh, Yên Tử, Thượng Yên Công, Phương Đông và Bắc Sơn thay vì hai phường như trước^[6].

Nghi lễ khai hội

Theo Báo Quảng Ninh, trước ngày khai hội, Giáo hội Phật giáo tỉnh tổ chức lễ khai hội chùa Trình, tức lễ mở cửa rừng Yên Tử. Đây là phong tục của người dân địa phương: tế cáo đất trời, kính lễ Phật, xin phép sơn thần và cầu nguyện cho mùa lễ hội bình an. Sáng mùng 10 tháng Giêng, lễ khai hội được tổ chức với phần lễ ngắn gọn, trang nghiêm^[5].

Theo tường thuật về lễ khai hội năm 2025, phần lễ gồm gióng trống, thỉnh chuông khai hội, các nghi lễ tâm linh như dâng lễ, lễ cầu quốc thái dân an và lễ đóng dấu thiêng Yên Tử^[3][4]. Điểm nhấn của năm đó là lễ rước kiệu với 11 đội kiệu của các địa phương thuộc Uông Bí và Giáo hội Phật giáo tỉnh Quảng Ninh; đoàn rước đi từ cổng Khai Tâm, qua quảng trường Minh Tâm vào Cung Trúc Lâm, mỗi kiệu có từ 16 đến 20 người khiêng^[3][4].

Phần hội và hành hương

Phần hội gồm các chương trình nghệ thuật, trò chơi dân gian, ẩm thực tại làng hành hương^[5]. Năm 2025, mùa hội có đêm hội hoa đăng, trò chơi dân gian và biểu diễn nghệ thuật truyền thống tại khu Làng Nương, múa rồng, múa lân, võ thuật cổ truyền và giới thiệu ẩm thực của người Dao Thanh Y dưới chân núi^[3]. Người đi lễ cũng hành hương theo các tuyến lên núi tới hệ thống chùa trên Yên Tử; theo Báo Quảng Ninh, thành phố đã vận động du khách giữ nếp sống văn minh lễ hội, như không gài tiền lên tượng và không dâng lễ mặn^[5].

Di sản thế giới và tên gọi hành chính

Ngày 12 tháng 7 năm 2025, tại phiên họp thứ 47 ở Paris, Ủy ban Di sản thế giới của UNESCO ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vào danh sách Di sản thế giới; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết quần thể trải trên Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng^[1]. Đây là di sản thế giới thứ chín của Việt Nam và là di sản liên tỉnh thứ hai sau Vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà; quần thể được ghi danh theo tiêu chí (iii) và (vi)^[2]. Trước đây, hồ sơ trình UNESCO được Quảng Ninh lập cùng hai tỉnh Bắc Giang và Hải Dương^[4]; sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, các nguồn sau khi ghi danh gọi là Bắc Ninh và Hải Phòng^[1].

Theo VietnamPlus, lễ hội xuân năm 2026 là kỳ có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, với lễ khai mạc vào ngày 26/2 (mùng 10 tháng Giêng năm Bính Ngọ), kèm triển lãm về Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử và trưng bày cổ vật nhà Trần^[6].