Lễ hội Kỳ yên đình Bình Thủy (Cần Thơ)

Giới thiệu

Kỳ yên là lễ cúng đình mang đậm bản sắc Nam Bộ, nhằm cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa^[2][4]. Ở đình Bình Thủy (còn gọi là Long Tuyền cổ miếu), phường Bình Thủy, thành phố Cần Thơ, lễ hội Kỳ yên diễn ra hai kỳ mỗi năm: Thượng điền vào tháng Tư âm lịch và Hạ điền vào tháng Chạp^[2][6]. Theo Báo Văn hóa và VietnamPlus, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa lễ hội vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2018 (VietnamPlus ghi tháng 1/2018)^[2][4]; các nguồn đã đọc không nêu số quyết định.

Đình Bình Thủy và sắc phong

Các bài báo cùng ghi đình được dựng năm 1844^{[1][2][3][4][5]}; VietnamPlus cho biết ban đầu đình mang tên Long Tuyền^[2]. Báo Văn hóa (2023) kể rằng năm 1844 một trận lũ làm làng Long Tuyền thiệt hại nặng, về sau dân làng dựng đình gỗ ở cửa rạch Bình Thủy. Năm 1852, theo bài báo này, quan Huỳnh Mẫn Đạt (bài ghi chức thượng thư) gặp bão phải trú gần đó và đặt tên làng là Bình Thủy; sau đó vua Tự Đức ban sắc phong thần Bổn Cảnh Thành Hoàng cho làng^[1]. Đây là lời kể truyền miệng, nguồn không dẫn tài liệu gốc. Đầu thế kỷ XX đình được xây lại bằng gạch ngói, hoàn thành năm 1910, và năm 1989 được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia^[1][4][5].

Đình thờ Thành hoàng Bổn cảnh cùng những bậc tiền hiền, hậu hiền và anh hùng có công khai phá đất; về sau dân làng thờ thêm Đinh Công Tráng, Nguyễn Trung Trực và Bùi Hữu Nghĩa^[1][2].

Thời gian tổ chức

Kỳ yên Thượng điền thường bắt đầu từ ngày 12 tháng Tư âm lịch, nhưng số ngày khác nhau giữa các năm và các nguồn. Năm 2023 diễn ra từ 30/5 đến 2/6 (12–15/4 âm lịch) theo Báo Văn hóa, trong khi VietnamPlus ghi ba ngày, 12–14/4^[1][2]. Năm 2025 lễ hội kéo dài từ 8 đến 12/5 (11–15/4)^[3]; năm 2026 từ 28 đến 31/5 (12–15/4)^[4][5]. Báo Văn hóa (2026) mô tả Thượng điền vào rằm tháng Tư^[4]. Về Hạ điền, VietnamPlus ghi 14–15 tháng Chạp, còn Báo Văn hóa (2026) ghi rằm tháng Chạp^[2][4]. Dữ liệu lịch của mục này đặt ngày bắt đầu là 12 tháng Tư và bốn ngày diễn ra.

Trình tự nghi lễ

Theo Báo Văn hóa (2023) và VietnamPlus, các nghi thức chính của Thượng điền gồm^[1][2]:

• Lễ đưa Sắc thần du ngoạn: Sắc thần được rước qua các phường để dân chiêm bái; năm 2026 đoàn rước có các đội lân sư rồng đi cùng^[5].
• Lễ tế Thần Nông, cầu mùa màng và chăn nuôi thuận lợi.
• Lễ thay khăn Sắc thần: hương chức phơi sắc và phủ vải điều mới, như lời bố cáo với dân làng rằng việc bảo quản Sắc thần vẫn chu đáo, trang nghiêm.
• Lễ xây chầu – đại bội, tưởng nhớ cội nguồn và cầu điều tốt lành.
• Các lễ tế bàn soạn, túc yết, chánh tế; trong đó chánh tế được coi là nghi thức quan trọng nhất, để tạ ơn thần đã phù hộ dân làng.
• Lễ tôn vương, khép lại ba ngày đêm hát bội, và lễ tế Sơn Quân, khép lại kỳ Thượng điền, cầu cuộc sống an lành, ấm no.
• Lễ tống khách là nghi thức tiễn đưa, kết thúc lễ hội^[1][5].

Phần hội

Cùng với phần lễ, năm 2023 có hát bội (tuồng), thư pháp, vẽ ký họa, triển lãm sách, gian hàng quảng bá du lịch của thành phố và các quận, huyện, thi mâm xôi ngọt, đua xe đạp và cờ tướng^[1]. Năm 2025 có triển lãm sách, cuộc thi đố vui về lịch sử, văn hóa Cần Thơ, ngày hội "Bánh ngon Bình Thủy", thi mâm xôi, tuồng, cải lương và đua xe đạp truyền thống; bưu điện và hội tem thành phố cũng giới thiệu bộ tem về đình^[3]. Năm 2026 chương trình có liên hoan đàn hát dân ca và các giải thể thao phong trào^[4].

Ý nghĩa và công tác gìn giữ

Các bài báo nhấn mạnh lễ hội thể hiện truyền thống "uống nước nhớ nguồn", tái hiện quá trình khai hoang, gắn với văn hóa cư dân lúa nước và gắn kết cộng đồng^[2][3][4]. Lễ hội do chính quyền địa phương tổ chức: Ủy ban nhân dân quận Bình Thủy năm 2025 và Ủy ban nhân dân phường Bình Thủy năm 2026^[3][4]. Ban quản lý đình cho biết lượng khách tăng trong những năm gần đây, nhất là vào ngày lễ hội, còn chính quyền và ban quản lý ưu tiên trùng tu đình và bảo tồn lễ hội^[6]. Đại diện quận cho biết sẽ phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch để quảng bá và phát triển lễ hội thành sản phẩm du lịch văn hóa – tín ngưỡng^[3].