Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng)

Giới thiệu

Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn, còn gọi là lễ hội Quán Âm, là lễ hội dân gian mang đậm yếu tố tín ngưỡng Phật giáo, diễn ra quanh chùa Quán Thế Âm ở khu danh thắng Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng (hồ sơ di sản ghi địa điểm là phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn)^[1][2]. Lễ hội gắn với ngày vía Bồ Tát Quán Thế Âm, 19 tháng Hai âm lịch, được coi là ngày đản sinh của Ngài^[1][4]. Năm 2000, Tổng cục Du lịch xếp lễ hội vào danh mục 15 lễ hội lớn của cả nước^[2][3]; ngày 3/2/2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 601/QĐ-BVHTTDL đưa lễ hội vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia^[1][2].

Nguồn gốc

Theo hồ sơ tư liệu đăng trên cổng thông tin của Cục Di sản văn hóa, Hòa thượng Thích Pháp Nhãn, người khai sơn chùa Quán Thế Âm, đã tìm thấy trong một hang động trên núi Kim Sơn pho tượng Quán Thế Âm bằng thạch nhũ, tay cầm bình cam lồ. Ngài đặt tên hang là động Quan Âm và dựng chùa ngay bên cạnh. Tín đồ tìm đến lễ bái vào các ngày vía, và các bậc tôn đức Phật giáo sau đó thống nhất lấy ngày 19 tháng Hai âm lịch làm ngày lễ vía hằng năm^[1]. Cũng theo hồ sơ này, ngày 19/2/1956, nhân lễ khánh thành chùa, Hòa thượng lập Hội phổ Quan Âm và tổ chức "Ngày hội Quan Âm" thu hút hàng chục nghìn người; đây được xem là cột mốc đầu tiên của lễ hội ngày nay^[1].

Một thời gian dài sau đó, do chiến tranh và một số nguyên nhân khác, lễ hội chỉ diễn ra nhỏ trong phạm vi chùa; đến năm 1991 lễ hội mới được tổ chức quy mô lớn trở lại^[1][2]. Từ năm 2023, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng chủ trì tổ chức lễ hội ở quy mô cấp thành phố^[3][5].

Thời gian

Các nguồn nêu số ngày khác nhau. Hồ sơ di sản và Báo Nhân Dân (2021) ghi lễ hội kéo dài ba ngày, từ 17 đến 19 tháng Hai âm lịch^[1][2]. Những năm gần đây lịch của thành phố thường dài bốn ngày, từ 17 đến 20 tháng Hai: 16–19/3/2025 và 4–7/4/2026^[3][5]. Ngày chính lễ vẫn là 19 tháng Hai âm lịch, tức 18/3/2025 và 6/4/2026^[3][4][5].

Phần lễ

Theo hồ sơ di sản, ngày 17 có lễ khai kinh, thượng phan – thượng kỳ; đêm 18 có lễ rước ánh sáng, có khi kết hợp diễu hành Quán Âm hóa trang và kết thúc bằng thả hoa đăng trên sông Cổ Cò; suốt các ngày hội có pháp đàn và thuyết giảng. Ngày 19 là chính lễ vía do một vị cao tăng chủ trì, kèm lễ rước tôn tượng từ hang về chùa; có năm tượng còn được rước bằng thuyền trên sông Cầu Biện và sông Cổ Cò để cầu bình an cho người làm nghề sông biển. Đêm 19 là lễ tạ pháp đàn và thả hoa đăng^[1]. Lễ vía năm 2025 tại chùa có nghi thức thả bong bóng cầu nguyện hòa bình, rước tôn tượng qua lễ đài và lễ hóa trang Bồ Tát^[4].

Bên cạnh nghi lễ Phật giáo còn có các lễ dân gian như lễ tế Xuân cầu quốc thái dân an, lễ dâng hương tưởng niệm Huyền Trân Công chúa và lễ tế Thạch Nghệ Tổ Sư, tức tổ nghề đá^[1][3][5].

Lễ hóa trang Quán Thế Âm

Mỗi năm chùa chọn một trong 32 ứng thân của Bồ Tát để thể hiện. Người đóng vai là một nữ Phật tử; theo hồ sơ di sản, chị luyện tập từ sáu đến tám tháng và ăn chay ba tháng trước ngày diễn, còn các vai đi kèm do người khác thể hiện^[1].

Phần hội

Phần hội thay đổi theo từng năm. Báo Nhân Dân (2021) kể hội hóa trang, hát tuồng, thi thư pháp, tranh thủy mặc, thả hoa đăng trên sông Cổ Cò, đua thuyền và hát bài chòi^[2]. Năm 2025 có diễu hành xe hoa, đua thuyền truyền thống, hoạt cảnh đoạt cờ lệnh rước Huyền Trân Công chúa trên sông Cổ Cò, chạy Olympic vì sức khỏe toàn dân, đi bộ vì hòa bình và một cuộc tọa đàm về ảnh hưởng của Phật giáo trong di sản tư liệu Ma Nhai^[3]. Năm 2026, chương trình có đi bộ vì hòa bình, thi điêu khắc và trình diễn chế tác đá mỹ nghệ Non Nước, giao lưu với các đoàn Phật giáo từ Thái Lan, Tây Tạng, Nhật Bản, Ấn Độ và cuộc thi ẩm thực chay "Cánh sen vàng" lần đầu được tổ chức^[5].

Quy mô

Các bài báo chỉ ghi "hàng ngàn" Tăng ni, Phật tử, người dân và du khách tham dự lễ vía, không đưa con số cụ thể^[4]. Khi đón nhận bằng di sản năm 2021, lãnh đạo thành phố đề nghị gắn lễ hội với việc gìn giữ danh thắng Ngũ Hành Sơn và phát triển thành sản phẩm du lịch tâm linh của Đà Nẵng^[2].