Years: 1778 – 1945
38 articles
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Địa bạ triều Nguyễn là sổ ghi diện tích ruộng đất từng làng xã, lập từ 1805 ở Bắc Hà và từ 1810 từ Quảng Bình trở vào. Khối địa bạ ở Trung tâm Lưu trữ quốc gia I có 17.058 đơn vị. Bài nêu cách lập sổ và điều các nghiên cứu địa phương rút ra.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Nguyễn Trường Tộ, người Công giáo ở Bùi Chu (Nghệ An), gửi triều đình Huế gần 60 bản điều trần về kinh tế, giáo dục, ngoại giao, quốc phòng. Bài nêu nội dung đề nghị, cách các nguồn đánh giá và những điểm năm sinh, lộ trình, niên đại còn lệch nhau.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Cuối năm 1788 Nguyễn Huệ lập đàn tế trời đất và lên ngôi, niên hiệu Quang Trung, ở núi Bân gần Huế. Bài nêu nghi lễ theo các nguồn, hai đợt khai quật 2022–2023 và những chỗ nhận định còn thay đổi hoặc chưa kiểm chứng.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Đại Nam thực lục là bộ chính sử của triều Nguyễn do Quốc sử quán ở Huế biên soạn và khắc in từ 1821 đến 1909. Bài nêu bộ máy Quốc sử quán, cấu trúc các kỷ, mộc bản còn lưu, bản dịch và những chỗ các nguồn còn lệch số liệu.
Category: Ngôn ngữ – chữ viếtPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Nam Việt Dương Hiệp tự vị (Dictionarium Anamitico-Latinum) của Taberd in năm 1838 ở Ấn Độ là từ điển Việt – Latinh có chữ Nôm, quốc ngữ và Latinh. Bài nêu tác giả, cấu trúc hai quyển, một trang từ điển, giá trị và hạn chế.
Category: Di sản UNESCOPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Hệ thống thơ văn chữ Hán chạm khảm, sơn thếp trên liên ba, đố bản của các cung điện, lăng tẩm triều Nguyễn ở Huế được Ủy ban Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương (UNESCO) ghi danh năm 2016. Số lượng ô thơ văn được các nguồn nêu khác nhau.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Thành Gia Định (thành Bát Quái, Phiên An) do Nguyễn Ánh cho xây năm 1790 theo kiểu Vauban, bị Minh Mạng phá sau loạn Lê Văn Khôi, rồi thành Phụng xây năm 1836 thất thủ năm 1859. Bài nêu cấu trúc, các mốc và số đo mà nguồn ghi khác nhau, cùng dấu tích còn lại.
Category: Kiến trúcPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Thành cổ Diên Khánh do Nguyễn Ánh cho xây năm 1793 theo kiểu thành Vauban, tường đất, hào nước và sáu cửa (nay còn bốn); di tích cấp quốc gia từ năm 1988, đang được tu bổ và đề nghị nâng lên di tích quốc gia đặc biệt.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Phan Thanh Giản (1796–1867) là đại thần triều Nguyễn, người ký Hòa ước Nhâm Tuất 1862 rồi tuẫn tiết năm 1867. Bài nêu cuộc đời, các cuộc thương thuyết với Pháp và những đánh giá khác nhau từ thời Tự Đức đến nay.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Nguyễn Công Trứ làm quan triều Nguyễn, nổi bật với việc khai hoang lập huyện Tiền Hải và Kim Sơn (1828–1829) và những bài hát nói. Bài nêu quan lộ, án vu cáo năm 1844, và những chỗ nguồn còn lệch hoặc mang tính tôn vinh.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Lịch triều hiến chương loại chí là bộ sách 49 quyển, mười chí, do Phan Huy Chú soạn từ 1809, dâng vua Minh Mạng năm 1821, thường được gọi là bách khoa thư đầu tiên của Việt Nam. Bài nêu bố cục, văn bản, các lần xuất bản và những chỗ nguồn còn khác nhau.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Lăng Tự Đức (Khiêm Lăng) ở Huế do vua Tự Đức cho xây từ năm 1864, nổi tiếng với cảnh quan sơn thủy và bia Khiêm Cung ký (Bảo vật quốc gia). Bài nêu bố cục, các mốc và tên gọi khác nhau giữa các nguồn, loạn Chày Vôi và việc tu bổ.
1771 – 1778
Khởi nghĩa Tây Sơn
Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dấy binh ở Tây Sơn thượng đạo; năm 1778 Nguyễn Nhạc xưng hoàng đế ở thành Đồ Bàn.
Gia Lai
month 1, 1785
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút
Nguyễn Huệ phục kích trên sông Tiền, đánh tan quân Xiêm do Nguyễn Ánh cầu viện.
Dong Thap
22/12/1788
Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế
Trước tin quân Thanh chiếm Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế ở núi Bân (Phú Xuân), lấy niên hiệu Quang Trung rồi tiến quân ra Bắc.
Hue
30/1/1789
Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa
Quân Tây Sơn đánh tan quân Thanh ở Ngọc Hồi, Đống Đa và tiến vào Thăng Long đúng mùng 5 Tết Kỷ Dậu.
Hanoi
1802
Nguyễn Ánh lên ngôi, lập triều Nguyễn
Nguyễn Ánh lên ngôi ở Phú Xuân, lấy niên hiệu Gia Long, rồi đánh ra Bắc, thống nhất đất nước từ Bắc vào Nam.
Hue
1804
Quốc hiệu Việt Nam
Vua Gia Long đặt quốc hiệu Việt Nam, lần đầu tiên tên gọi này được dùng làm quốc hiệu chính thức.
1815
Ban hành Hoàng Việt luật lệ
Bộ luật của triều Nguyễn (Luật Gia Long) biên soạn từ năm 1811, ban hành năm 1815.
1819 – 1824
Đào kênh Vĩnh Tế
Triều Nguyễn huy động hàng vạn dân phu đào kênh Vĩnh Tế nối Châu Đốc với Hà Tiên, phục vụ giao thông, thủy lợi và phòng thủ biên giới.
An Giang
1831 – 1832
Minh Mạng cải cách hành chính
Vua Minh Mạng bỏ Bắc thành, Gia Định thành, chia cả nước thành 30 tỉnh và phủ Thừa Thiên, thống nhất bộ máy hành chính.
1838
Đổi quốc hiệu thành Đại Nam
Vua Minh Mạng đổi quốc hiệu Việt Nam thành Đại Nam; quốc hiệu này dùng đến cuối triều Nguyễn.
