Years: 1778 – 1945
41 articles
Category: Trang phụcPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Áo Nhật Bình là áo cung đình của hậu phi triều Nguyễn, cổ chữ nhật, hoa văn phượng. Năm 2022 một chiếc áo Nhật Bình và một mũ quan đại thần, đấu giá ở Tây Ban Nha tháng 10/2021, được hiến tặng cho Huế; giám định xếp niên đại cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Thành Hoàng Đế ở An Nhơn (nay thuộc Gia Lai, trước là Bình Định) được Nguyễn Nhạc mở rộng từ năm 1776 trên nền thành Đồ Bàn của Chăm Pa và làm kinh đô Tây Sơn. Bài nêu ba vòng thành, các số đo và niên đại lệch giữa nguồn, hiện trạng di tích quốc gia.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Lăng Minh Mạng (Hiếu Lăng) ở Huế do vua Minh Mạng chọn đất từ khoảng năm 1827 và khởi công năm 1840; vua Thiệu Trị hoàn tất đầu năm 1843. Bài nêu bố cục, các mốc xây dựng và những chỗ nguồn ghi khác nhau: ngày khởi công, nhân lực, diện tích.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Tháng 3 năm Minh Mạng thứ 19 (1838), vua Minh Mạng xuống dụ đổi quốc hiệu Việt Nam thành Đại Nam, kèm lệnh không dùng hai chữ Đại Việt; quốc hiệu này dùng đến năm 1945. Bài nêu lời dụ, chỗ các nguồn ghi ngày và số liệu khác nhau, cách gọi thông dụng và đề nghị đổi sang Đại Hóa năm 1877.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Năm 1804, sau khi nhà Thanh không chấp thuận tên Nam Việt và đề nghị hai chữ Việt Nam, vua Gia Long làm lễ cáo Thái Miếu và ban chiếu đặt quốc hiệu Việt Nam. Bài nêu bối cảnh bang giao, ngày tháng theo Đại Nam thực lục, và tranh luận về cái tên có trước năm 1804.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Năm 1771 ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ dựng cờ ở Tây Sơn Thượng đạo, năm 1778 Nguyễn Nhạc xưng hoàng đế. Bài nêu nguyên nhân, diễn biến và các cách hiểu khác nhau (giặc cướp, ngụy triều, phong trào nông dân, cơ hội chính trị).
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Năm 1831–1832 vua Minh Mạng bãi Bắc thành, Gia Định thành, đổi trấn thành tỉnh và đặt các chức Tổng đốc, Tuần phủ, Bố chánh, Án sát, Lãnh binh. Bài nêu diễn biến, tổ chức bộ máy tỉnh, dấu ấn ở Hà Nội và các đánh giá khác nhau.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế niên hiệu Quang Trung năm 1788 và mất năm 1792. Bài nêu chính sách dùng người, giáo dục, chuyến đi Bắc Kinh năm 1790 với các cách hiểu khác nhau, nghi vấn về lăng mộ và các đánh giá của sử học.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Nguyễn Phúc Ánh (1762–1820), vua Gia Long, người lập triều Nguyễn năm 1802 sau cuộc chiến với Tây Sơn. Bài nêu quá trình lập triều, cách trị nước và các đánh giá khác nhau về công lao, việc cầu viện ngoại bang và trả thù Tây Sơn.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Hoàng Việt luật lệ (Luật Gia Long) là bộ luật chính thức của nhà Nguyễn, 22 quyển, 398 điều. Bài nêu cách soạn, kết cấu, các điểm nhân đạo và hà khắc, cùng những ý kiến khác nhau về việc bộ luật vay mượn luật nhà Thanh.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Tháng 1/1785, Nguyễn Huệ chỉ huy quân Tây Sơn phục kích và đánh tan thủy quân Xiêm trên sông Tiền, đoạn Rạch Gầm – Xoài Mút (Tiền Giang cũ). Bài nêu bối cảnh, diễn biến, các nguồn ghi ngày và con số khác nhau, và khu di tích.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Mộc bản triều Nguyễn là khối ván gỗ khắc ngược chữ Hán, Nôm dùng in các bộ sử, địa chí của triều Nguyễn, lưu tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV (Đà Lạt) và được UNESCO ghi danh Ký ức thế giới năm 2009; số lượng ván nêu khác nhau giữa các nguồn.
1771 – 1778
Khởi nghĩa Tây Sơn
Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dấy binh ở Tây Sơn thượng đạo; năm 1778 Nguyễn Nhạc xưng hoàng đế ở thành Đồ Bàn.
Gia Lai
month 1, 1785
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút
Nguyễn Huệ phục kích trên sông Tiền, đánh tan quân Xiêm do Nguyễn Ánh cầu viện.
Dong Thap
22/12/1788
Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế
Trước tin quân Thanh chiếm Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế ở núi Bân (Phú Xuân), lấy niên hiệu Quang Trung rồi tiến quân ra Bắc.
Hue
30/1/1789
Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa
Quân Tây Sơn đánh tan quân Thanh ở Ngọc Hồi, Đống Đa và tiến vào Thăng Long đúng mùng 5 Tết Kỷ Dậu.
Hanoi
1802
Nguyễn Ánh lên ngôi, lập triều Nguyễn
Nguyễn Ánh lên ngôi ở Phú Xuân, lấy niên hiệu Gia Long, rồi đánh ra Bắc, thống nhất đất nước từ Bắc vào Nam.
Hue
1804
Quốc hiệu Việt Nam
Vua Gia Long đặt quốc hiệu Việt Nam, lần đầu tiên tên gọi này được dùng làm quốc hiệu chính thức.
1815
Ban hành Hoàng Việt luật lệ
Bộ luật của triều Nguyễn (Luật Gia Long) biên soạn từ năm 1811, ban hành năm 1815.
1819 – 1824
Đào kênh Vĩnh Tế
Triều Nguyễn huy động hàng vạn dân phu đào kênh Vĩnh Tế nối Châu Đốc với Hà Tiên, phục vụ giao thông, thủy lợi và phòng thủ biên giới.
An Giang
1831 – 1832
Minh Mạng cải cách hành chính
Vua Minh Mạng bỏ Bắc thành, Gia Định thành, chia cả nước thành 30 tỉnh và phủ Thừa Thiên, thống nhất bộ máy hành chính.
1838
Đổi quốc hiệu thành Đại Nam
Vua Minh Mạng đổi quốc hiệu Việt Nam thành Đại Nam; quốc hiệu này dùng đến cuối triều Nguyễn.
