Đạo Tin Lành ở Việt Nam

Lịch sử du nhập

Đạo Tin Lành do Hội Liên hiệp Phúc âm Truyền giáo (CMA) truyền vào Việt Nam vào khoảng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX và đặt cơ sở đầu tiên năm 1911 tại Đà Nẵng^[1]. Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Tôn giáo cho biết năm 1911 có ba giáo sĩ của hội này đến Đà Nẵng, lập trụ sở truyền giáo đầu tiên ở Đông Dương; hội chọn Đà Nẵng, Hà Nội, Hải Phòng và Nam Kỳ làm nơi hoạt động ban đầu^[3]. Đầu những năm 1920–1930, giáo sĩ Cadman (người Canada) cùng văn sĩ Phan Khôi dịch Kinh Thánh sang tiếng Việt và dịch chữ "Phúc âm" là "Tin lành"^[2].

Năm 1927, Đại hội đồng họp tại Đà Nẵng lập Hội Tin Lành Đông Pháp, tiền thân của Hội thánh Tin Lành Việt Nam, khi đó có 4.236 tín đồ và 74 chi hội^[3]. Sau nhiều lần đổi tên vào các năm 1936 và 1945, đến năm 1950 tổ chức này được gọi là Hội thánh Tin Lành Việt Nam^[1].

Sau năm 1954, đất nước tạm thời chia cắt thành hai miền và đạo Tin Lành ở hai miền có những diễn tiến khác nhau^[1]. Ở miền Bắc, Hội thánh Tin Lành Việt Nam (miền Bắc) hoạt động từ Nghệ An trở ra; Ban Tôn giáo Chính phủ ghi nhận hội thánh này được công nhận tổ chức tôn giáo năm 1958 và thông qua hiến chương đầu tiên năm 1962^[1], trong khi nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Tôn giáo nêu Đại hội đồng đầu tiên họp tại Hà Nội ngày 10–12/4/1955 và điều lệ được Nhà nước phê chuẩn năm 1963^[3]. Ở miền Nam giai đoạn 1954–1975, ngoài Hội thánh Tin Lành Việt Nam còn có hơn hai chục hệ phái và tổ chức Tin Lành quốc tế; đến năm 1975, cả nước có khoảng 187 nghìn tín đồ, chủ yếu ở các tỉnh phía Nam^[1]. Từ cuối thập niên 1980 đến những năm 1990, đời sống tôn giáo phục hồi; đạo Tin Lành cũng phát triển thêm trong một số cộng đồng dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc và Tây Nguyên^[3].

Giáo lý cơ bản

Theo Ban Tôn giáo Chính phủ, giáo lý Tin Lành lấy Kinh Thánh (Cựu Ước và Tân Ước) làm nền tảng, coi đó là chuẩn mực căn bản của đức tin và sự hành đạo^[2]. Tín đồ thờ Thiên Chúa, tin Thiên Chúa Ba Ngôi (Cha, Con và Thánh Thần), tin Giêsu Kitô chịu nạn, chịu chết chuộc tội cho loài người; sự cứu rỗi đến bởi đức tin chứ không do các hình thức bên ngoài như luật lệ, lễ nghi, nên luật lệ, lễ nghi và cách hành đạo được giữ đơn giản^[2]. Đạo thừa nhận hai phép là Rửa tội (Báp-têm), thực hiện theo lối dìm cả người xuống nước, và Thánh thể^[2]. Tên gọi "Tin lành" xuất phát từ cách dịch chữ "Phúc âm"^[2].

Tổ chức Hội thánh

Chức sắc Tin Lành gồm mục sư (tên gọi theo Kinh Thánh) và truyền đạo (còn gọi là giảng sư); hiện nay Hội thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam) và Hội thánh Tin Lành Việt Nam (miền Bắc) thống nhất gọi truyền đạo là mục sư nhiệm chức^[2]. Các hệ phái trao quyền tự quản cho hội thánh cơ sở với tinh thần tự lập, tự dưỡng, tự truyền; hằng năm tín đồ bỏ phiếu tín nhiệm mục sư hoặc truyền đạo quản nhiệm^[2].

Theo Ban Tôn giáo Chính phủ (năm 2022), 11 tổ chức Tin Lành đã được Nhà nước công nhận tổ chức tôn giáo hoặc cấp chứng nhận đăng ký hoạt động^[1]. Trong đó có Hội thánh Tin Lành Việt Nam (miền Bắc, công nhận năm 1958), Hội thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam, công nhận năm 2001), Hội Truyền giáo Cơ đốc Việt Nam (2007), các tổ chức Báp-tít và Trưởng lão (2008), Hội thánh Men-nô-nai (2009), Hội thánh Liên hữu Cơ đốc (2010) và Giáo hội Phúc âm Ngũ tuần (2019)^[1].

Nhà thờ và nghi lễ

Nhà thờ Tin Lành thường có kiến trúc hiện đại, đơn giản, trong nhà thờ không có tượng ảnh mà chỉ có cây thập giá; ở nhiều nơi, tín đồ họp trong phòng họp, hội trường hoặc nhà tạm làm điểm nhóm^[2]. Lễ Thánh thể thường tổ chức vào Chúa nhật đầu tiên của từng tháng^[2]. Ngoài hai phép Rửa tội và Thánh thể, đạo duy trì các lễ Nôel (Giáng sinh), Phục sinh, Dâng con trẻ cho Chúa, Hôn phối và nghi lễ cho người quá cố^[2]. Ở Hà Nội, chi hội Hà Nội của Hội thánh miền Bắc sinh hoạt tại nhà thờ số 2 Ngõ Trạm^[3].

Tháng 6/2011, Tổng Liên hội Hội thánh Tin Lành Việt Nam (miền Nam) tổ chức lễ kỷ niệm 100 năm đạo Tin Lành đến Việt Nam (1911–2011) tại Thành phố Hồ Chí Minh với hơn 8.000 người dự; theo báo cáo lúc đó, hội thánh có khoảng 700 nghìn tín hữu ở 34 tỉnh, thành phố^[4].

Hiện nay

Theo số liệu tính đến tháng 12/2021 của Ban Tôn giáo Chính phủ, cả nước có hơn 1,2 triệu người theo đạo Tin Lành, hơn 2.300 chức sắc, gần 900 cơ sở thờ tự, gần 100 tổ chức thuộc nhiều hệ phái khác nhau, gần 800 tổ chức tôn giáo trực thuộc và khoảng 5.500 điểm nhóm; ngoài ra khoảng 9 nghìn người nước ngoài sinh hoạt tôn giáo tập trung tại 61 điểm nhóm^[1]. Các tổ chức Tin Lành hằng năm mở lớp bồi dưỡng giáo lý, Thánh kinh hè và khóa bồi linh, đồng thời làm từ thiện nhân đạo như tặng quà tết, xây nhà tình thương, cấp học bổng^[1].