Years: 1009 – 1400
38 articles
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Khóa hư lục là tập bài viết Phật học và Thiền học của vua Trần Thái Tông, được xem là tiền đề cho Thiền phái Trúc Lâm. Bài nêu các truyền bản (72, 75, 93 bài), các bản dịch, nội dung chính và những cách đánh giá khác nhau của người nghiên cứu và sử cũ.
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Gốm men ngọc thời Lý và gốm hoa nâu thời Trần là hai dòng tiêu biểu của gốm Đại Việt. Bài nêu khó khăn khi phân biệt gốm Lý và Trần ở Hoàng thành Thăng Long, các cách lý giải ảnh hưởng Phật giáo và Chăm Pa, và hai bảo vật thạp gốm hoa nâu ở Hải Dương, Quảng Ninh.
Category: Kiến trúcPeriod: Lý – Trần
Dương Long là cụm ba tháp gạch Chăm xây khoảng cuối thế kỷ XII – đầu thế kỷ XIII ở Gia Lai (Bình Định cũ), nổi tiếng với chân đế và trang trí bằng sa thạch như rắn Naga; di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2015.
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Chùa Phổ Minh (chùa Tháp) ở Tức Mặc, Nam Định cũ, được nhà Trần mở rộng năm 1262; tháp Phổ Minh 14 tầng dựng năm 1305. Bài nêu số liệu kết cấu lệch giữa các nguồn, chỗ chưa khớp về xá lợi, vạc Phổ Minh thuộc An Nam tứ đại khí và bộ tượng Trúc Lâm Tam Tổ.
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Chùa Dạm (Đại Lãm tự) ở Nam Sơn, Bắc Ninh, được kể là do Ỷ Lan và Lý Nhân Tông cho xây từ năm 1086; chỉ còn nền móng và cột đá chạm rồng, nay là bảo vật quốc gia. Bài nêu kết quả khai quật, số liệu lệch giữa nguồn và các giả thuyết về ý nghĩa cột đá.
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Nhà Trần để vua cha nhường ngôi cho con rồi làm Thái thượng hoàng, bắt đầu với Trần Thừa năm 1226, và khuyến khích hôn nhân trong họ để giữ ngôi. Bài nêu cách các nguồn mô tả thiết chế này, lời phê phán của sử gia Nho học và hệ quả khi họ Hồ nắm quyền cuối triều.
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Bia dựng ngày 20/8/1121 ghi việc khánh thành tháp Sùng Thiện Diên Linh, là bia của triều đình Lý Nhân Tông và là bảo vật quốc gia. Bài nêu cấu trúc bia, nội dung văn bia (hội đèn Quảng Chiếu, rối nước), các số liệu lệch giữa nguồn và vụ bia bị cào xước năm 2014.
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Trần Nhân Tông (Trần Khâm) là vua thứ ba nhà Trần, trị vì trong thời kháng chiến chống Mông – Nguyên, nhường ngôi năm 1293 rồi xuất gia, được tôn là Sơ tổ Thiền phái Trúc Lâm. Bài nêu các mốc đời và những chỗ nguồn chưa khớp (mốc xuất gia, ngày mất, nơi lưu xá lợi).
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Hình thư là bộ luật do vua Lý Thái Tông cho soạn và ban hành năm 1042, được nhiều nguồn coi là bộ luật thành văn đầu tiên của Đại Việt. Văn bản đã thất truyền; bài nêu những gì sử cũ ghi, nội dung được dẫn lại, các điểm nguồn lệch nhau và cách phân biệt với các bộ luật sau.
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Mùa xuân năm 1075, vua Lý Nhân Tông cho tổ chức khoa thi Minh kinh bác học và Nho học tam trường, được coi là khoa thi Nho học đầu tiên; Lê Văn Thịnh đỗ đầu. Bài nêu diễn biến, sự nghiệp của ông, chỗ các nguồn lệch năm và danh xưng "Trạng nguyên khai khoa".
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Theo Đại Việt sử ký toàn thư, năm 1054 Lý Thánh Tông đổi quốc hiệu Đại Cồ Việt thành Đại Việt; tên này dùng đến năm 1804, chỉ gián đoạn thời Hồ (Đại Ngu) và thuộc Minh. Bài nêu mốc truyền thống và các ý kiến mới cho rằng cái tên có thể đã có từ trước.
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Cuối năm 1009, sau khi Lê Long Đĩnh mất, triều thần do Chi hậu Đào Cam Mộc vận động, có sự ủng hộ của sư Vạn Hạnh, tôn Lý Công Uẩn lên ngôi ở Hoa Lư, mở đầu nhà Lý. Bài nêu diễn biến theo sử cũ, phần sấm ký truyền thuyết và các cách ghi khác.
1009
Lý Công Uẩn lên ngôi, lập nhà Lý
Sau khi Lê Long Đĩnh mất, triều thần tôn Lý Công Uẩn lên ngôi ở Hoa Lư, mở đầu nhà Lý.
Ninh Binh
month 7, 1010
Dời đô về Thăng Long
Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô, chuyển kinh đô từ Hoa Lư về thành Đại La và đổi tên là Thăng Long (tháng 7 âm lịch năm Canh Tuất).
Hanoi
1049
Dựng chùa Diên Hựu (chùa Một Cột)
Lý Thái Tông cho dựng chùa Diên Hựu với ngôi điện đặt trên một cột đá giữa hồ.
Hanoi
1054
Đổi quốc hiệu thành Đại Việt
Lý Thánh Tông lên ngôi và đổi quốc hiệu Đại Cồ Việt thành Đại Việt; quốc hiệu này dùng trong phần lớn thời kỳ phong kiến sau đó.
1070
Lập Văn Miếu ở Thăng Long
Lý Thánh Tông cho xây Văn Miếu, đắp tượng Chu Công, Khổng Tử và Tứ phối để thờ.
Hanoi
1075 – 1077
Lý Thường Kiệt kháng chiến chống Tống
Lý Thường Kiệt chủ động đánh sang Ung, Khâm, Liêm (1075–1076) rồi chặn đứng quân Tống ở phòng tuyến sông Như Nguyệt (1077).
1075
Khoa thi Nho học đầu tiên
Triều Lý mở khoa thi Minh kinh bác học và Nho học tam trường; Lê Văn Thịnh đỗ đầu.
1225
Nhà Trần thay nhà Lý
Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh (Trần Thái Tông) cuối năm Ất Dậu, mở đầu nhà Trần.
1258
Kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất
Quân Mông Cổ do Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy tràn vào Thăng Long; nhà Trần rút lui bảo toàn lực lượng rồi phản công ở Đông Bộ Đầu.
1284
Hội nghị Diên Hồng
Thượng hoàng Trần Thánh Tông triệu các bô lão hỏi kế đánh giặc; các bô lão đồng thanh xin đánh.
1285
Kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai
Quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tấn công Đại Việt; quân dân nhà Trần thắng ở Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, Vạn Kiếp.
lunar day 8, month 3, 1288
Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288
Trần Hưng Đạo dùng trận địa cọc trên sông Bạch Đằng tiêu diệt đoàn thuyền lương và thủy binh Nguyên, kết thúc cuộc kháng chiến lần thứ ba (ngày 8 tháng 3 năm Mậu Tý).
Quang Ninh
1299
Trần Nhân Tông xuất gia, khai lập Thiền phái Trúc Lâm
Thượng hoàng Trần Nhân Tông xuất gia tu ở núi Yên Tử, khai lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.
Quang Ninh
1306
Công chúa Huyền Trân về Chăm Pa
Công chúa Huyền Trân được gả cho vua Chăm Pa Chế Mân; Chăm Pa dâng hai châu Ô, Lý cho Đại Việt.
