Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn

Khái quát

Công viên địa chất Lạng Sơn ở vùng đông bắc Việt Nam là công viên địa chất toàn cầu thứ tư của nước ta, sau Đồng Văn (Hà Giang), Non nước Cao Bằng và Đắk Nông^[2]. UBND tỉnh Lạng Sơn quyết định thành lập công viên năm 2021^[1][2]. Ngày 8/9/2024, Hội đồng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO biểu quyết công nhận tại phiên họp trong khuôn khổ hội nghị khu vực châu Á – Thái Bình Dương ở Cao Bằng^[1][2]. Báo Nhân Dân (6/2025) nhắc rằng bằng công nhận được trao ngày 2/6/2025 tại trụ sở UNESCO ở Paris, còn lễ đón nhận ở Lạng Sơn tổ chức ngày 28/6/2025^[3][4].

Phạm vi và quy mô

Công viên trải rộng trên tám đơn vị hành chính cũ: năm huyện Bắc Sơn, Chi Lăng, Hữu Lũng, Lộc Bình, Văn Quan, thành phố Lạng Sơn, cộng thêm một phần Bình Gia và Cao Lộc. Nhân Dân ước tính diện tích hơn 4.842 km², chiếm chừng 58% đất của tỉnh, với gần 627 nghìn dân^[3]. Một bài khác của Nhân Dân lại viết "gần 5.000 km²" và hơn 100 di sản địa chất, văn hóa, khảo cổ, nên số liệu tính theo cách khác nhau^[4]. Các tên huyện ở đây là địa danh trước đợt sắp xếp đơn vị hành chính 2025, cần đối chiếu khi dùng.

VietnamPlus cho biết công viên được tổ chức thành 38 điểm tham quan chia theo bốn tuyến du lịch, mỗi tuyến một chủ đề riêng như "Thế giới Thượng ngàn" hay "Thủy cung"^[1]. Hồ sơ đề nghị công nhận được tỉnh phối hợp với Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam hoàn thiện ngày 30/11/2023, rồi gửi đến UNESCO^[1].

Giá trị địa chất và khảo cổ

Báo Nhân Dân coi giá trị khảo cổ là nét nổi bật đầu tiên. Di vật khai quật ở hang Thẩm Khuyên và Kéo Lèng được ước tính 30 nghìn đến 470 nghìn năm tuổi, còn di chỉ Mai Pha để lại gốm, đồ đá và trang sức cách nay khoảng 3.500–5.000 năm^[3]. Trũng Na Dương (Lộc Bình) hình thành cách đây khoảng 40 triệu năm, và nhiều hóa thạch cá sấu, rùa, kỳ đà, thực vật hạt kín 40–50 triệu năm tuổi đã được tìm thấy ở đó^[1][3].

Về địa mạo, PGS.TS Nguyễn Tân Văn nhấn mạnh Lạng Sơn có các cánh đồng karst riêng biệt, khác với những tháp, chỏm karst già ở Cao Bằng hay Hà Giang^[3]. Báo Nhân Dân cho biết vùng này có khoảng 200 hang động, gồm hang khô, hang ướt, hang hóa thạch và hệ mạch hang ngầm; hang chủ yếu phát triển theo chiều ngang, với nhiều khối thạch nhũ^[3].

Văn hóa trong công viên

Nhân Dân (6/2025) liệt kê các di sản văn hóa phi vật thể trong vùng: lễ hội Lồng tồng, Kỳ Cùng – Tả Phủ, Ná Nhèm; múa sư tử của người Tày, Nùng; hát sli; và hai di sản đã được UNESCO ghi danh là Thực hành Then cùng Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ^[3]. Một nhà nghiên cứu được báo dẫn cho biết phần lớn các đền thờ Mẫu tiêu biểu của Lạng Sơn nằm trong vùng lõi công viên, nên có tiềm năng cho du lịch tâm linh^[3]. Nhận định này là của chuyên gia được báo ghi lại, chưa có số liệu đi kèm.

Phát triển du lịch và bảo tồn

Trong lễ đón nhận ngày 28/6/2025, lãnh đạo tỉnh cho rằng danh hiệu mở ra cơ hội phát triển du lịch bền vững và đưa Lạng Sơn trở thành một cực tăng trưởng của vùng trung du miền núi phía Bắc; Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam nhấn mạnh thiên nhiên là di sản chung cần chung tay bảo vệ^[4]. Nhân Dân ghi nhận lần đầu UNESCO tổ chức lễ trao bằng công nhận công viên địa chất toàn cầu ngay tại trụ sở chính, trong đợt 16 công viên được vinh danh^[3]. Công viên gia nhập mạng lưới gồm 229 điểm đến thuộc 50 quốc gia, theo bài của Nhân Dân về lễ đón nhận^[4].

Các nguồn báo chí chưa nêu cụ thể các biện pháp quản lý, giám sát tác động của du lịch hay cơ chế tài chính để duy trì công viên, nên phần này cần cập nhật khi có tài liệu của ban quản lý.