Phụ nữ tân văn (từ 1929): tuần báo phụ nữ ở Sài Gòn

Ra đời và tổ chức

Phụ nữ tân văn là tuần báo tư nhân xuất bản ở Sài Gòn, số đầu ra ngày thứ Năm 2/5/1929^[3][4][5]. Báo phát hành vào thứ Năm hằng tuần, khổ 23,2 x 29,9 cm, ruột từ 26 đến 31 trang chưa kể bìa và quảng cáo^[5]. Về người đứng đầu, các nguồn mô tả không giống nhau. Bài của Đào Thu Thủy ghi Nguyễn Đức Nhuận là người sáng lập và Đào Trinh Nhất là chủ bút đầu tiên^[5]. Đặng Thị Thái Hà, theo diễn giải của David Marr, gọi bà Nguyễn Đức Nhuận (nhũ danh Cao Thị Khanh) là chủ bút trong giai đoạn báo hoạt động ôn hòa 1929 – 1934^[3]. Báo Thanh Niên viết bà là chủ báo^[2]. Ban biên tập và cộng tác viên gồm nhiều cây bút trong cả nước như Đào Trinh Nhất, Phan Khôi, Tản Đà, Hồ Biểu Chánh, Bửu Đình, Thiếu Sơn^[5].

Báo ra được 273 số, cùng hai số Xuân 1932 và 1933^[4][5]. Mốc kết thúc ghi khác nhau: ngày 21/4/1935^[5], ngày 20/12/1935^[4], lệnh đóng cửa của chính quyền vào tháng 12/1934^[3], hoặc "cuối năm 1934"^[1]. Bài viết này chỉ nêu các mốc ấy mà không chọn một mốc. Theo Tuổi Trẻ, giữa năm 1931 báo tái bản sau sáu tháng đình bản, và nguyên nhân có thể liên quan đến loạt bài về cuộc khởi nghĩa Yên Bái cùng bài tố cáo một quan phủ nhận hối lộ; Tuổi Trẻ dùng chữ "có lẽ" nên chưa thể coi đó là kết luận^[1].

Nội dung và chủ trương

Số đầu đăng bài xã luận "Chương trình của bổn báo" nêu mục tiêu để phụ nữ bước ra khỏi chốn khuê phòng, đấu tranh cho đoàn thể mình và cho xã hội^[4]. Theo Nguyễn Thị Trúc Bạch, tờ báo cổ động phụ nữ đi học, đi làm, tham gia hoạt động xã hội, tổ chức "đấu xảo nữ công", hội chợ phụ nữ, thể thao phụ nữ, bữa cơm bình dân và Hội Dục Anh giúp người nghèo. Sau khi báo ra đời, nhiều tờ khác cũng mở trang phụ nữ^[4]. Hội chợ phụ nữ do báo tổ chức năm 1932 – 1933 có các nữ diễn giả lên diễn đàn^[2]. Báo Tuổi Trẻ ghi một buổi nói chuyện tại hội chợ ngày 26/5/1932 ở vườn Tao Đàn^[1].

Theo Đặng Thị Thái Hà, David Marr nhận xét Phụ nữ tân văn như một "bãi thí nghiệm" các tư tưởng mới. Báo đăng từ các cuộc thi sắc đẹp đến thuyết duy vật biện chứng, từ đồ họa quảng cáo đến phóng sự về nữ công nhân mỏ, phụ nữ làm nông, người ăn mày. Bài viết thường ngắn, dùng từ phổ thông để tới hàng chục nghìn thanh niên biết chữ^[3]. Số bản in trung bình 8.500 mỗi tuần trong hai năm đầu, giảm còn 5.000 khi Đại suy thoái tới và còn 2.500 trước khi bị đóng cửa^[3]. Cũng theo diễn giải này, chủ trương "bất bạo động", ưu tiên cải cách văn hóa hơn tranh luận chính trị, giúp báo tránh kiểm duyệt trong khi một số ấn phẩm phụ nữ khác bị cấm. Điển hình là Nữ Lưu Thơ Quán của Phan Thị Bạch Vân^[3][4].

Về tư tưởng, báo nhấn mạnh việc cải cách giáo dục và cơ hội học vấn cho nữ giới, nhưng vẫn coi trách nhiệm với gia đình là nghĩa vụ chính của phụ nữ, đặt việc nội trợ lên trước và không ủng hộ tự do hôn nhân^[3]. Vì vậy Marr cho rằng tờ báo chưa thể coi là cơ quan ngôn luận của mọi phụ nữ. Ngược lại, nhiều nghiên cứu vẫn gọi báo là tiếng nói tiên phong của phong trào nữ quyền và cải cách phụ nữ ở Nam Kỳ^[5].

Phụ nữ cầm bút

Nữ giới chung (1918) do Sương Nguyệt Anh làm chủ bút thường được coi là tờ báo phụ nữ đầu tiên, nhưng chỉ tồn tại vài tháng. Phụ nữ tân văn là tờ báo phụ nữ thứ hai ở Nam Bộ có ảnh hưởng lớn về văn hóa, xã hội cả nước^[4]. Trên báo, Nguyễn Thị Kiêm (bút danh Manh Manh, 1914 – 2005) được Tuổi Trẻ gọi là nữ phóng viên "chính hiệu" đầu tiên của làng báo Sài Gòn, khoảng giữa năm 1931, khi bà mới 17 tuổi^[1]. Sau khi Phan Khôi đăng bài thơ "Tình già" trên số 122 ngày 10/3/1932, bà ủng hộ Thơ mới và nữ quyền, rồi lên diễn đàn nhiều nơi. Hai buổi được nhắc là ngày 26/7/1933 tại Hội Khuyến học Sài Gòn và ngày 8/9/1934 tại hội quán Khai Trí Tiến Đức ở Hà Nội^[1]. Báo còn giới thiệu chân dung những phụ nữ làm nghề in, kinh doanh để khuyến khích chị em noi theo^[4].

Hình ảnh và quảng cáo

Báo có nhiều minh họa. Theo Đào Thu Thủy, bìa báo thường lặp lại hình ba người phụ nữ cùng đọc một tờ báo, và từ năm 1933 phần lớn minh họa áo dài do họa sĩ Cát Tường thể hiện. Đây là một trong những ví dụ cho thấy áo dài cách tân được đưa lên mặt báo^[5]. Đặng Thị Thái Hà cũng nêu rằng quảng cáo thường kỳ trên báo góp phần phổ biến áo dài^[3].

Giới hạn của các tư liệu

Các nguồn chủ yếu là bài nghiên cứu và báo chí đọc lại tờ báo, không phải toàn bộ 273 số. Ngay cả những thông tin cơ bản như người đứng đầu tòa soạn và ngày đình bản cũng được ghi khác nhau, nên chưa thể xem đó là kết luận thống nhất.