Làng mộc Kim Bồng (Hội An, Đà Nẵng)

Làng mộc bên sông Thu Bồn

Kim Bồng là làng nghề mộc nằm bên sông Thu Bồn, thuộc vùng Hội An. Trước năm 2025, làng thuộc xã Cẩm Kim, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam^[3]; các bài báo gần đây ghi là phường Hội An, thành phố Đà Nẵng^[1]. Nghề mộc ở đây được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 6/2016^[3]. Trước đó, năm 2005, làng được công nhận là làng nghề truyền thống^[2].

Lịch sử nghề và các nhóm thợ

Các nguồn đưa ra mốc hình thành khác nhau. Báo Nhân Dân (2025) viết rằng làng được lập từ thế kỷ XV bởi cư dân đồng bằng Bắc Bộ và vùng Thanh – Nghệ – Tĩnh; cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII nghề phát triển nhờ thương cảng Hội An thịnh vượng, và đến thế kỷ XVIII đạt đỉnh với ba nhóm nghề: mộc xây dựng công trình kiến trúc đô thị, mộc dân dụng, đóng sửa tàu thuyền^[3]. Báo Văn hóa (2024) ghi làng hình thành vào khoảng thế kỷ XVI và liệt kê bốn nhánh gồm mộc xây dựng, mộc gia dụng, mộc mỹ nghệ cùng đóng, sửa tàu thuyền^[2]. Chưa có văn bản nào xác nhận niên đại, nên bài này chỉ ghi lại các cách nói để bạn đọc tự đối chiếu.

Theo các bài đó, thợ Kim Bồng từng góp tay vào việc xây dựng Kinh thành Huế cũng như nhiều công trình kiến trúc ở Hội An và vùng lân cận^[2]. Nghệ nhân Huỳnh Sướng cũng kể mình từng theo cha tham gia phục chế nhà cổ ở Hội An rồi đình chùa khắp miền Trung^[1].

Nối nghề qua các thế hệ

Chuyện nghệ nhân Huỳnh Sướng, được Báo Văn hóa kể năm 2026, cho thấy sức bền của nghề. Ông là truyền nhân đời thứ 13 của một gia tộc mộc nổi tiếng, theo học cha là nghệ nhân Huỳnh Ri. Khi làng gặp giai đoạn khó khăn, nhiều người bỏ nghề, ông trở về giữ xưởng của gia đình. Bước ngoặt đến năm 1996, khi nghề mộc Kim Bồng được UNESCO và chính quyền Hội An khi ấy hỗ trợ khôi phục; từ đó gia đình ông mở rộng việc truyền nghề ra ngoài phạm vi dòng họ, cho người trẻ vào học^[1]. Ông nói mỗi sản phẩm làm từ một khối gỗ có thớ riêng, nên gần như không có hai món giống nhau, và máy móc "không thay được tay người". Nổi bật trong sản phẩm của ông là chiếc đỉnh hình quả bầu "Nguồn cội", giải Ba cuộc thi Sản phẩm thủ công Việt Nam lần thứ 7 năm 2010, chạm hơn 1.000 con rồng thời Lý trên một khối gỗ liền. Theo bài báo, ông được phong Nghệ nhân Ưu tú năm 2013 và Nghệ nhân Nhân dân tháng 5/2025^[1].

Cùng bài báo, ngày nay làng có khoảng 200 lao động tại hơn 20 cơ sở, và đồ gỗ Kim Bồng đã đến các thị trường Anh, Pháp, Mỹ, Canada; nhiều món đặt riêng có giá từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng^[1].

Lễ tục và du lịch cộng đồng

Hằng năm vào ngày 12 tháng Giêng, sau lễ tế Tiền hiền ở đình Tiền hiền Kim Bồng, làng tổ chức ngày hội làng nghề với trò chơi dân gian, hô hát bài chòi, hò khoan, các màn trình diễn nghề mộc, điêu khắc, đan túi bằng cói và cả đua ghe trên sông^[3]. Chính quyền địa phương cũng nêu các nghi lễ gắn với nghề như giỗ Tổ nghề mộc và lễ Cầu an^[2].

Giai đoạn 2023–2025, Hội An triển khai dự án phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa bản địa và hệ sinh thái tại làng, với mục tiêu cải thiện sinh kế từ chính nghề của người dân và xây dựng xã Cẩm Kim thành "Ngôi làng hạnh phúc". Du khách được xem trình diễn nghề, thử dệt chiếu, đan thúng chai và ghé các cơ sở đóng sửa tàu thuyền; Hội An còn đưa sáng kiến "Mộc Kim Bồng – Khơi nguồn sáng tạo" vào hồ sơ ứng cử Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO^[2].