Lễ hội chùa Dâu và lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu (Bắc Ninh)

Chùa Dâu và tín ngưỡng Tứ Pháp

Chùa Dâu nằm ở vùng Dâu, thành Luy Lâu xưa^[2], nay thuộc phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh^[4]. Theo Báo Văn hóa năm 2025, dẫn nguồn của Cục Di sản văn hóa, chùa khởi dựng năm 187 và hoàn thành năm 226, được coi là trung tâm Phật giáo hình thành sớm nhất ở Việt Nam; quần thể xây theo kiểu "nội công, ngoại quốc" với tháp Hòa Phong là điểm nhấn^[2]. Chùa thờ Tứ Pháp, trong đó Pháp Vân đứng đầu; bốn vị tượng trưng cho mây, mưa, sấm, chớp và thể hiện mong ước mưa thuận gió hòa trong nền nông nghiệp lúa nước^[2][5].

Theo truyền thuyết do Báo Pháp luật Việt Nam thuật lại, Man Nương học đạo ở chùa Phúc Nghiêm do sư Khâu Đà La trụ trì, thụ thai sau một đêm ngủ quên ở thềm chùa, sinh con rồi trao lại cho nhà sư; đứa trẻ được gửi vào thân cây dâu. Khi cây trôi về Luy Lâu, chỉ Man Nương kéo được lên bờ. Thái thú Sĩ Nhiếp cho tạc từ gỗ cây bốn pho tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện đặt ở bốn chùa Dâu, Đậu, Giàn, Tướng; Man Nương mất ngày 8 tháng Tư âm lịch, được tôn là Phật Mẫu và thờ ở chùa Tổ, làng Mãn Xá^[3]. Tên chùa (Giàn hay Dàn) và chất liệu cây (cây dâu hay cây dung thụ) khác nhau giữa các nguồn^[1][3], nên cần coi đây là truyền thuyết dân gian.

Một lễ hội "hàng tổng"

VietnamPlus cho biết lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu do người dân 12 làng thuộc tổng Dâu - Luy Lâu xưa tổ chức, nay thuộc phường Trí Quả và phường Song Liễu, lấy chùa Dâu làm trung tâm; ngày chính hội là 8 tháng Tư âm lịch^[1]. Báo Thương hiệu và Công luận cũng viết lễ hội "hàng tổng" xưa do 12 làng thuộc ba xã tổ chức^[5]. Các bài về hội năm 2026 cho biết khai hội ngày 22/5/2026, tức 6 tháng Tư âm lịch, và lễ hội kéo dài đến 25/5, tức 9 tháng Tư^[4][5]. Bài này lấy 6 tháng Tư làm ngày bắt đầu và tính bốn ngày; chính hội vẫn là 8 tháng Tư.

Nghi lễ

Theo VietnamPlus, các hoạt động đặc trưng gồm rước tượng Tứ Pháp từ các chùa làng về chùa Dâu để thực hiện nghi lễ công đồng, trò "mẹ đuổi con", trò cướp nước giữa bà Mưa (Pháp Vũ) và bà Sấm (Pháp Lôi), múa gậy Bạch trượng - Hồng côn và rước Tứ Pháp tuần nhiễu vào ban đêm; các nghi thức thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi^[1]. Bốn pho tượng được tạc từ gốc cây dung thụ và đặt ở chùa Dâu (Pháp Vân), chùa Đậu (Pháp Vũ), chùa Tướng (Pháp Lôi) và chùa Dàn (Pháp Điện)^[1].

Khai hội năm 2026, các nghi lễ được nêu gồm rước xiêm y từ đình làng về chùa, lễ hạ tòa, phong mũ áo Phật, dâng hương và lễ hồi cung Tứ Pháp^[5]. Báo Pháp luật Việt Nam ghi thêm lễ dâng hương, đánh trống khai hội, tắm Phật nhân Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 và thả chim bồ câu cầu quốc thái dân an, mùa màng bội thu^[4]. Hai bài về hội 2026 không nhắc trò cướp nước hay "mẹ đuổi con", nên chưa rõ các trò này còn được tổ chức đều đặn hay chỉ được nêu trong mô tả di sản.

Phần hội

Ban chỉ đạo lễ hội do Chủ tịch UBND phường Trí Quả làm trưởng ban; phần hội năm 2026 gồm văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian như tổ tôm điếm, cờ tướng, bóng chuyền hơi và thi thả chim bồ câu, cùng chương trình nghệ thuật "Tứ pháp linh thiêng ngàn năm tỏa rạng" tối 22/5^[4][5].

Công nhận di sản và bảo vật

Theo VietnamPlus ngày 4/11/2026, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký Quyết định số 2885/QĐ-BVHTTDL ngày 27/10/2026 đưa lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, loại hình lễ hội truyền thống^[1]. Chùa Dâu được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2013; bộ tượng Phật Tứ Pháp vùng Dâu được công nhận bảo vật quốc gia năm 2017; 107 mộc bản khắc từ năm 1752 đến 1859 ở chùa được công nhận bảo vật quốc gia vào tháng 1/2024^[1].

Lưu ý về nguồn

Hai bài về hội 2026 và bài VietnamPlus không thống nhất hoàn toàn về phần nghi lễ nên bài này nêu từng nguồn riêng. Văn bản quyết định công nhận chưa được đối chiếu với bản gốc.