Bộ sưu tập cột kinh Phật thời Đinh (Hoa Lư, Ninh Bình)

Phát hiện ở bến sông Hoàng Long

Theo VietnamPlus, cột kinh Phật thời Đinh được phát hiện lần đầu năm 1963. Tháng 6/1964, khi đào đất đắp đê ven sông Hoàng Long thuộc xã Trường Yên (Hoa Lư, Ninh Bình), người ta tìm thấy cột thứ hai. Năm 1987, trong lúc đào đất đắp đê dọc bến sông từ bến đò Trường Yên đến Cồn Thần, nhân dân phát hiện thêm 14 cột kinh, trong đó có ba cột còn khá nguyên vẹn^[1].

Sưu tập và cấu tạo

Bộ sưu tập hiện gồm 49 đơn vị hiện vật với 29 số kiểm kê, gồm cột kinh và các bộ phận của cột, chế tác từ đá, nặng gần 120 kg theo bài báo (không rõ đây là trọng lượng mỗi cột hay cả bộ sưu tập); các bộ phận lắp với nhau bằng hệ thống mộng ngõng, không dùng chất kết dính hay vật chống đỡ khác và được dựng thẳng đứng. Mỗi cột được ghép từ sáu phần, mỗi phần có chức năng riêng^[1]. Trên các mặt thân cột khắc chữ Hán, mỗi cột khoảng 545 đến 563 chữ; theo VietnamPlus, các nghiên cứu cho rằng đây là những bản văn tự cổ nhất và duy nhất của thời Đinh còn lại, giúp tìm hiểu giai đoạn Đinh – Tiền Lê ở thế kỷ X và các nhân vật lịch sử thời ấy^[1].

Người dựng và nội dung văn khắc

Theo nghiên cứu được VietnamPlus dẫn, các cột kinh ở kinh đô Hoa Lư do Nam Việt vương Đinh Khuông Liễn, con trai trưởng của Đinh Tiên Hoàng, cho dựng^[1]. Bài của báo Thanh Niên đăng lại trên trang Bảo tàng Lịch sử quốc gia, nhân giới thiệu một cột khắc kinh Phật đỉnh Tôn thắng Đà la ni do Đinh Liễn dựng năm 973, nêu rằng văn khắc còn ghi việc Đinh Liễn dựng 100 cột kinh để cầu siêu cho em trai, đồng thời cầu chúc cho Đại Thắng Minh hoàng đế (Đinh Tiên Hoàng) mãi mãi trấn giữ trời Nam, giữ yên ngôi báu^[3]. Con số 100 cột là số được ghi trong văn khắc theo bài này, còn số hiện vật hiện có là 49 đơn vị (29 số kiểm kê).

Công nhận bảo vật quốc gia

Ngày 18/1/2024, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định số 73/QĐ-TTg công nhận 29 bảo vật quốc gia đợt 12 năm 2023; trong danh sách có sưu tập cột kinh Phật thời Đinh, niên đại thế kỷ X, lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình^[2][4]. Theo VietnamPlus, Ninh Bình khi đó có sáu bảo vật quốc gia, gồm cả cột kinh Phật chùa Nhất Trụ, long sàng và bộ phủ việt ở đền Đinh, đền Lê^[1].

Cột kinh chùa Nhất Trụ là hiện vật khác

Ở chùa Nhất Trụ trong khu Cố đô Hoa Lư còn một cột kinh đá khác, dựng ở sân chùa; hồ sơ của Cục Di sản văn hóa ghi cột này dựng năm 995, thời Lê Đại Hành^[5]. Đây là hiện vật riêng, không thuộc bộ sưu tập cột kinh thời Đinh ở Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, và bài này không bàn thêm về nó.