Lễ Vu lan

Giới thiệu

Lễ Vu lan (còn gọi là Vu lan bồn, trong các văn bản của Giáo hội là Đại lễ Vu lan – Báo hiếu) là một trong những lễ quan trọng của Phật giáo, tổ chức vào dịp rằm tháng 7 âm lịch, đề cao tinh thần báo ân và hiếu thảo của con cháu đối với cha mẹ, tổ tiên^[3]. Thông bạch của Giáo hội Phật giáo Việt Nam năm 2026 nhận định lễ hội Vu lan của đạo Phật từ lâu đã hòa quyện với đạo lý hiếu nghĩa, uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa của dân tộc, và tục thờ cúng ngày rằm tháng Bảy âm lịch đã hình thành mùa lễ hội Vu lan – Báo hiếu^[1].

Nguồn gốc theo truyền thống Phật giáo

Theo Thượng tọa Thích Đạo Hiển, Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam, lễ Vu lan bắt nguồn từ kinh Vu lan, với nhân vật trung tâm là Mục Kiền Liên, một đệ tử lớn thời Đức Phật còn tại thế. Theo kinh, sau khi tu hành đắc đạo, Mục Kiền Liên thấy mẹ mình đang chịu khổ; ông dâng thức ăn nhưng bà không dùng được, nên về bạch với Đức Phật. Đức Phật dạy rằng nhân dịp rằm tháng 7, vào lễ tự tứ kết thúc ba tháng an cư của chư tăng, cần thỉnh chư tăng tụng kinh, chú nguyện và hồi hướng cho các vong linh đang chịu khổ^[3]. Thượng tọa Thích Đức Thiện, thuộc Trung ương Giáo hội, kể thêm rằng người mẹ trong kinh là bà Thanh Đề và theo kinh chỉ có sự hợp sức của chúng tăng vào ngày rằm tháng 7 mới cứu được bà^[2]. Đây là nội dung kinh điển của Phật giáo, được thuật lại theo cách hiểu của các vị tăng sĩ được trích dẫn.

Về tên gọi, theo PGS.TS Dương Văn Sáu (Đại học Văn hóa Hà Nội) dẫn học giả An Chi, “Vu lan” có gốc từ chữ Phạn Ullambhana, nghĩa là “sự giải thoát”^[5].

Thời gian

Lễ diễn ra vào ngày rằm tháng 7 âm lịch^[2][3]. Thông bạch năm 2026 của Giáo hội nêu thời gian tổ chức là các ngày trong tháng Bảy âm lịch, chính lễ vào ngày rằm tháng Bảy^[1].

Nghi lễ và hoạt động

Thông bạch của Giáo hội đề nghị tổ chức lễ tại các cơ sở tự viện, tưởng niệm và cầu siêu tại các nghĩa trang liệt sĩ, với các nội dung như tụng kinh Vu lan, kinh Báo hiếu phụ mẫu, kinh Mục Liên sám pháp; thuyết giảng ý nghĩa Vu lan – Báo hiếu; nghi thức Bông hồng cài áo; chương trình nghệ thuật; và các hoạt động đền ơn đáp nghĩa^[1]. Theo Thượng tọa Thích Đạo Hiển, nếu theo nghi thức Phật giáo thì nên đến nơi có tăng ni để thiết đàn lễ trai tăng, cúng dường Tam bảo rồi hồi hướng cho gia tiên; gia đình thờ Phật cũng có thể dâng lễ tại nhà, nên cúng đơn sơ. Giáo hội chủ trương tổ chức lễ Vu lan trang nghiêm, văn minh, không đốt vàng mã, không cúng lễ thu tiền^[3].

Nghi thức Bông hồng cài áo

Theo tư liệu của Làng Mai được VOV dẫn lại, nghi thức Bông hồng cài áo gắn với Thiền sư Thích Nhất Hạnh và đoản văn cùng tên ông viết năm 1962; lễ Bông hồng cài áo đầu tiên được tổ chức tại chùa Xá Lợi trong mùa Vu lan năm đó. Người còn cha mẹ thường cài hoa đỏ, người đã mất cha mẹ cài hoa trắng. Cũng theo nguồn này, Thiền sư cho biết không nhất thiết phải là hoa hồng, và cách dùng màu hoa không hoàn toàn giống nhau ở mọi nơi^[4]. Thượng tọa Thích Đức Thiện cũng cho biết phong tục này do Thiền sư Thích Nhất Hạnh khởi xướng từ thập niên 1960^[2].

Rằm tháng 7 và tục Xá tội vong nhân

Rằm tháng 7 còn gắn với tục cúng chúng sinh. Theo báo Nhân Dân, miền Bắc có nơi gọi lễ Vu lan là “Xá tội vong nhân” hay Tết Trung nguyên, và ở các chùa thường cúng cầu siêu cho những người đã chết nhưng không được thờ cúng^[5]. Quan điểm của Giáo hội thì tách hai khái niệm: Thượng tọa Thích Đức Thiện nhấn mạnh lễ Vu lan và lễ Xá tội vong nhân khác nhau về ý nghĩa; theo ông, Vu lan là phong tục tập quán tốt đẹp trong văn hóa Phật giáo để bày tỏ lòng hiếu kính cha mẹ, tổ tiên, còn Xá tội vong nhân xuất phát từ tín ngưỡng dân gian, hướng đến việc ban phúc cho những vong hồn chưa được siêu thoát, thường cúng bằng cháo loãng, gạo, bỏng và muối^[2]. Báo Nhân Dân mô tả rằm tháng 7 vừa là lễ Vu lan báo hiếu cha mẹ, vừa là lễ mở cửa ngục theo quan niệm của Phật giáo, tức hai lớp ý nghĩa thường được nhắc cùng nhau^[5].