Cuộc kháng chiến chống quân Tần của người Tây Âu và Lạc Việt (khoảng 218–208 TCN)

Bối cảnh: đế chế Tần mở rộng xuống phương Nam

Năm 221 trước Công nguyên, nước Tần thôn tính sáu nước còn lại và thống nhất Trung Quốc. Theo Báo Nhân Dân, đến năm 218, Tần Thủy Hoàng sai Đồ Thư chỉ huy khoảng 50 vạn quân chia làm năm đạo tiến xuống phương Nam, còn tướng Sử Lộc lo đường sá và vận chuyển lương thực^[1]. Một bài tổng hợp trên Wikipedia tiếng Việt kể thêm rằng quân Tần không đi thuyền qua núi được nên phải đào kênh Linh Cừ nối sông Tương với sông Quế, một công trình hiện vẫn còn; ba đạo quân kia lần lượt chiếm đất Mân Việt, Đông Việt và vùng Phiên Ngung, còn đạo tiến vào Tây Âu gặp nhiều khó khăn nhất^[4]. Triệu Đà, người về sau lập nước Nam Việt, cũng có mặt trong cuộc xâm lược ấy^[4][5].

Tần chiếm Lĩnh Nam, người Tây Âu rút vào rừng

Sau khoảng ba năm hành quân, quân Tần đến đất Lĩnh Nam, tương ứng Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu ngày nay, nơi cư trú của người Mân Việt, Tây Âu và các nhóm Bách Việt khác^[1]. Quân Tần giết thủ lĩnh Tây Âu là Dịch Hu Tống, lập ba quận Nam Hải, Quế Lâm và Tượng^[1][4]. Tuy vậy người Việt không chịu khuất phục. Theo Hoài Nam Tử, được Hoàng thành Thăng Long và Wikipedia trích lại, họ kéo vào rừng sống với cầm thú, không ai chịu để quân Tần bắt, và cùng đặt "người kiệt tuấn" lên làm tướng để ban đêm ra đánh^[3][4].

Ngày ẩn, đêm đánh

Lối đánh du kích dựa vào núi rừng và các chiềng, chạ khiến quân Tần dần cạn lương, rơi vào cảnh tiến không được, lui cũng không xong^[1]. Sử ký, qua bản trích của Wikipedia, mô tả cảnh quân Tần phải đóng trên vùng đất vô dụng, đàn ông mặc giáp, đàn bà chuyên chở, nhiều người kiệt sức đến mức thắt cổ dọc đường^[4]. Khi quân Tần đã quá mệt mỏi, người Việt tổ chức phản công và giết được chủ tướng Đồ Thư; Hoài Nam Tử tả quân Tần "thây phơi máu chảy hàng chục vạn người", rồi Tần cử Nhâm Hiêu thay thế^[4].

Vai trò của Thục Phán

Các bài của Hoàng thành Thăng Long cho rằng vì quân Tần xâm phạm trước hết địa bàn của người Tây Âu, Thục Phán với tư cách thủ lĩnh liên minh bộ lạc này đã đứng ra tổ chức kháng chiến, và dần được các thủ lĩnh Lạc Việt suy tôn làm người chỉ huy cao nhất^[2][3]. Cần lưu ý đây là một giả thuyết của các nhà sử học: câu Hoài Nam Tử được trích chỉ nói chung là đặt "người kiệt tuấn" làm tướng, không nêu tên^[3]. Wikipedia thì ghi thẳng Thục Phán là một thủ lĩnh Tây Âu đứng lên chống Tần sau khi Dịch Hu Tống tử trận^[4].

Kết thúc và cách đánh giá

Nhân Dân tính cuộc kháng chiến kéo dài năm, sáu năm, khoảng từ 214 đến 208 trước Công nguyên, và kết thúc khi đế chế Tần rối loạn, nông dân nổi dậy khắp nơi, buộc Tần Nhị Thế ra lệnh bãi binh^[1]. Các sử gia Việt Nam hiện đại thường xem đây là cuộc kháng chiến chống ngoại xâm đầu tiên của người Việt; nó thúc đẩy sự liên kết giữa người Lạc Việt và Tây Âu, tạo tiền đề cho nhà nước Âu Lạc^[2][4].

Những chỗ nguồn nói khác nhau

Thời gian và kết cục là hai điểm cần đọc thận trọng. Wikipedia cho rằng chiến dịch diễn ra từ 221 đến 214 trước Công nguyên, trong khi các sử gia dựa vào Sử ký và Hoài Nam Tử cho chiến tranh kéo dài đến khoảng 208, nên điểm bắt đầu khoảng 218–217^[4]. Nhân Dân nhấn mạnh người Việt giành thắng lợi; tuy nhiên chính bài Wikipedia nói thêm rằng năm 214 nhà Tần đặt ba quận ở Lĩnh Nam và về sau vùng Lưỡng Quảng thuộc về Trung Quốc^[1][4]. Về địa điểm, bài Nhân Dân nói cuộc kháng chiến diễn ra trên đất nước Văn Lang, còn bài Wikipedia xác định các trận chủ yếu ở Quảng Tây, nơi người Tây Âu sinh sống^[1][4]. Hoài Nam Tử được viết hơn năm mươi năm sau, nên các con số về quân số và thương vong cần thận trọng^[4].