Trống đồng Sao Vàng (Thanh Hóa)

Xuất xứ và nơi lưu giữ

Trống đồng Sao Vàng là một trống văn hóa Đông Sơn lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia^[1][3]. Báo VietNamNet cho biết trống được tìm thấy dưới lòng đất khu vực sân bay Sao Vàng, huyện Thọ Xuân (Thanh Hóa), nhưng bài không nêu năm phát hiện hay cách trống về bảo tàng^[2]. Báo Tiền Phong chỉ ghi trống được "sưu tầm" ở thị trấn Sao Vàng và gọi đây là trống Đông Sơn có kích thước lớn nhất từng phát hiện ở Việt Nam, song không đưa số đo cụ thể^[4]. Hồ sơ do Cục Di sản văn hóa tổng hợp cũng không nêu kích thước hay quá trình phát hiện, chỉ ghi độ dày thành trống khoảng 1,5–2,0 mm^[1].

Cấu tạo và kỹ thuật đúc

Theo hồ sơ đó, trống thuộc loại I theo phân loại của Heger, dòng trống lưng thẳng (trống cao) với dáng cân đối: mặt trống đúc liền và chưa chờm ra khỏi tang, tang phình, thân hình trụ đứng, chân hình nón cụt hơi choãi ra^[1]. VietNamNet mô tả mặt trống gắn bốn tượng cóc ở bốn phía^[2]. Hồ sơ cho biết trống được đúc trong khuôn đất gồm ba mang (một mang mặt, hai mang thân), có dùng các "con kê" để định vị, và khuôn bị phá đi để lấy sản phẩm. Hợp kim đồng – chì – thiếc tương tự các trống và đồ đồng Đông Sơn khác đã được phân tích; trên trống không thấy dấu vết thủng hay vỡ khuôn, hoa văn sắc nét và nước đồng chảy đều^[1].

Hoa văn

Giữa mặt trống là ngôi sao 12 cánh đúc nổi, giữa các cánh có hoa văn lông công, bao quanh là 11 vành hoa văn xoay ngược chiều kim đồng hồ^[2]. Hồ sơ của Cục Di sản chia hoa văn thành hai nhóm. Hoa văn hình học gồm vành chữ N, vành tròn kép có chấm giữa, vành ô trám lồng nhau và các vạch ngắn song song. Hoa văn tả thực gồm muông thú, chim, cá, cảnh lễ hội thuyền, nhà sàn, người hóa trang nhảy múa và cảnh giã gạo^[1]. VietNamNet nêu thêm người mặc y phục lông chim, ngôi nhà sàn mái cong, chim mỏ ngắn cùng các cảnh sản xuất nông nghiệp và lễ hội^[2].

Niên đại và vị trí trong nghệ thuật Đông Sơn

Các nguồn đưa ra niên đại hơi khác nhau. Hồ sơ của Cục Di sản và Báo Nhân Dân ghi khoảng 2.000 năm trước^[1][3]; chú thích ảnh trong bài của Bảo tàng Lịch sử quốc gia về trưng bày ở Bảo tàng Hermitage ghi 2.500–2.000 năm cách ngày nay^[5]; Báo Tiền Phong ghi thế kỷ II–I trước Công nguyên^[4]. VietNamNet cho rằng, theo cách phân kỳ của các tác giả Phạm Minh Huyền, Nguyễn Văn Huyên và Trịnh Sinh, trống thuộc giai đoạn chuyển tiếp giữa phong cách A sớm và phong cách C muộn của nghệ thuật Đông Sơn^[2]. Hồ sơ của Cục Di sản nhắc trống Ngọc Lũ và Hoàng Hạ như những trống cùng loại nhưng không so sánh kích thước^[1].

Công nhận bảo vật quốc gia và trưng bày

Theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, trống được công nhận bảo vật quốc gia bằng Quyết định số 73/QĐ-TTg ngày 18/01/2024 của Thủ tướng Chính phủ^[1]. Báo Nhân Dân đưa tin quyết định do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký và xếp trống vào đợt công nhận thứ 12^[3]. Bảo tàng Lịch sử quốc gia từng đưa trống đi trưng bày ở Bảo tàng Hermitage (Nga) trong triển lãm "Báu vật sông Hồng" từ 17/5 đến 22/9/2019, với 299 hiện vật; bài viết về triển lãm có ảnh trống kèm chú thích^[5]. Trống cũng được giới thiệu trong trưng bày chuyên đề "Âm vang Đông Sơn" của bảo tàng từ ngày 22/11/2023 đến hết tháng 4/2024^[4]. VietNamNet cho biết khi đi trưng bày ở nước ngoài, trống được định giá và mua bảo hiểm tới 1 triệu USD^[2].

Những điểm các nguồn chưa khớp

Địa danh nơi tìm thấy được ghi là "khu vực sân bay Sao Vàng, huyện Thọ Xuân" hoặc "thị trấn Sao Vàng"; tên đơn vị hành chính này đã thay đổi sau đợt sắp xếp năm 2025 nên bài chỉ nêu Sao Vàng (Thanh Hóa)^[2][4]. Báo Nhân Dân tính quyết định vào "đợt 12, năm 2023", trong khi hồ sơ của Cục Di sản ghi ngày ký là 18/01/2024, nên cách gọi năm của đợt công nhận có thể khác nhau giữa các nguồn^[1][3]. Khẳng định trống "lớn nhất" chỉ có ở Báo Tiền Phong và chưa có số đo kèm theo trong các nguồn đã đọc^[4].