Trường Mỹ thuật Đông Dương

Thành lập

Victor Tardieu, họa sĩ người Pháp sinh năm 1870 ở Lyon và mất năm 1937 ở Hà Nội, đoạt Giải Đông Dương (Prix de l'Indochine) năm 1920, sang thăm Việt Nam khoảng một năm rồi ở lại Hà Nội nhận vẽ tranh tường^[3]. Theo DoanhnhanPlus, sau khi kết bạn với họa sĩ trẻ Nam Sơn và được ông khích lệ, Tardieu vận động chính phủ Pháp và chính quyền thuộc địa lập một trường mỹ thuật theo mẫu Trường Mỹ thuật quốc gia Paris^[3]. Trường ra đời năm 1925 tại Hà Nội; Tardieu là hiệu trưởng đầu tiên và giữ chức này đến khi mất^[3]. Báo Tiền Phong ghi trường được thành lập năm 1924 và tuyển sinh, khai giảng khóa đầu năm 1925^[4]. Các bài báo gọi đây là cơ sở đào tạo mỹ thuật chuyên nghiệp đầu tiên của Đông Dương^[1][2].

Các nguồn mô tả vai trò của Nam Sơn khác nhau: DoanhnhanPlus gọi ông là người bạn trẻ đã khích lệ Tardieu; Tiền Phong và VnExpress xem ông là người cùng Tardieu sáng lập trường, VnExpress nêu thêm ông từng là học trò của Tardieu và sau đó giảng dạy tại trường; Báo Văn hóa chỉ nhắc Tardieu là người sáng lập^[1][3][4][5].

Đào tạo

Giai đoạn 1925–1945, trường dạy hội họa, điêu khắc, kiến trúc, lịch sử nghệ thuật và nghề thủ công^[1]. Theo DoanhnhanPlus, Tardieu không áp đặt một trường phái châu Âu nào mà dạy niềm đam mê và kỹ thuật cơ bản, nhất là sơn dầu, đồng thời nhấn mạnh truyền thống nghệ thuật Việt Nam^[3]. Tiền Phong cho biết giảng viên cố định gồm Tardieu, Joseph Inguimberty, Alix Aymé, Évariste Jonchère và một số họa sĩ khác; chương trình mở rộng từ sơn dầu sang điêu khắc và sơn mài, đưa lụa và khắc gỗ truyền thống vào sáng tác, kết hợp kỹ thuật hội họa châu Âu với đề tài Việt Nam^[4]. Các bài báo cho rằng chất liệu sơn mài và tranh lụa được phục hưng, phát triển trong giai đoạn này, riêng sơn mài được nâng từ đồ trang trí lên mỹ thuật^[1][3].

Những học trò được nhắc đến nhiều gồm Nguyễn Phan Chánh, Tô Ngọc Vân, Lê Phổ, Nguyễn Gia Trí, Trần Văn Cẩn, Lương Xuân Nhị, Lê Thị Lựu, cùng Mai Trung Thứ và Vũ Cao Đàm^[1][2][3][4].

Từ năm 1945 đến nay

Báo Văn hóa cho biết trường vẫn duy trì đào tạo trong kháng chiến, có lớp ở chiến khu, rồi khôi phục và mở rộng đào tạo sau năm 1975, lập Khoa Lý luận – Lịch sử và Phê bình mỹ thuật^[1]. Từ năm 1955 trường hoạt động ổn định tại số 42 Yết Kiêu, Hà Nội^[2]. Trường đã đổi tên sáu lần, từ Trường Mỹ thuật Đông Dương (1925) đến Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam (2008); hiện có sáu ngành đại học chính quy và hai ngành sau đại học^[1]. Lễ kỷ niệm 100 năm được tổ chức ngày 15/11/2025^[1].