Nghi lễ và trò chơi kéo co

Di sản của bốn quốc gia

"Nghi lễ và trò chơi kéo co" (Tugging rituals and games) được UNESCO đưa vào Danh sách đại diện của Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại năm 2015, tại phiên họp thứ 10 của Ủy ban liên chính phủ, theo hồ sơ chung của Campuchia, Hàn Quốc, Philippines và Việt Nam^[1]. Báo điện tử Chính phủ cho biết quyết định được thông qua tại Windhoek (Namibia) và đây là hồ sơ đa quốc gia đầu tiên của Việt Nam gửi UNESCO^[2].

Theo UNESCO, các hình thức kéo co phổ biến trong văn hóa lúa nước ở Đông Á và Đông Nam Á, thường là hai đội kéo hai đầu một sợi dây. Nhiều nơi gắn với tín ngưỡng, còn dấu vết nghi lễ nông nghiệp liên quan đến mặt trời và mưa; cuộc chơi thường diễn ra trước đình hay đền của làng, sau các nghi thức với thần bảo hộ, do người cao tuổi dẫn dắt lớp trẻ^[1]. Mục đích là cầu mùa màng bội thu, thịnh vượng và đánh dấu một chu kỳ canh tác mới; cuộc chơi cố ý không đặt nặng thắng thua mà nhấn mạnh hợp tác và đoàn kết^[1]. Báo điện tử Chính phủ mô tả đây là trò chơi dân gian lâu đời của nhiều dân tộc ở Việt Nam, trong đó có Kinh, Thái, Tày, Nùng, Giáy^[2].

Các cộng đồng thực hành ở Việt Nam

Hồ sơ của Việt Nam đề nghị ghi danh nghi lễ kéo co ở bốn tỉnh, thành là Lào Cai, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh và Hà Nội^[4]. Theo Sài Gòn Giải Phóng, hồ sơ năm 2015 có sáu cộng đồng; nay đã phát hiện thêm bốn cộng đồng được đề xuất bổ sung^[6].

Báo Nhân Dân (16/11/2025) mô tả một số cộng đồng tham gia chương trình giao lưu: kéo co ngồi ở đền Trấn Vũ (phường Long Biên, Hà Nội), nơi nam thanh niên cởi trần kéo một sợi song lớn qua cọc gỗ; kéo mỏ ở thôn Xuân Lai (xã Đa Phúc, Hà Nội); kéo co Hữu Chấp (phường Kinh Bắc, Bắc Ninh) với dây làm từ tre; kéo co của người Tày ở xã Bảo Nhai (Lào Cai); và kéo co Hòa Loan (xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ), nơi không phân định thắng thua, mỗi "keo" có thể có vài trăm người cùng nắm một sợi song dài vài chục mét^[5]. Bài còn nhắc kéo mỏ Ngải Khê, kéo song Hương Canh và kéo co thôn Phú Hào (Ninh Bình), nhưng không mô tả chi tiết^[5].

Kéo co ngồi ở đền Trấn Vũ

Nghi lễ kéo co ngồi trong lễ hội đền Trấn Vũ (các bài năm 2019 ghi phường Thạch Bàn, các bài năm 2025 ghi phường Long Biên, Hà Nội) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ngày 19/12/2014^[4]. Theo bài đăng lại trên Báo Lào Cai, thanh niên ngồi xen kẽ, chân co chân duỗi, kéo dây song qua một trụ gỗ; mỗi trận kéo dài khoảng 15 phút, lễ tổ chức hằng năm vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch^[7]. Theo Báo Nhân Dân, quan niệm địa phương cho rằng nếu đội "mạn Đường" thắng thì mùa màng bội thu, làm ăn thuận lợi^[5]. Sài Gòn Giải Phóng ghi nhận ở Long Biên, kéo co ngồi được coi là nghi lễ tín ngưỡng, thể hiện khát vọng chống lũ, trị thủy, cầu quốc thái dân an và mùa màng tốt tươi^[6].

Kéo mỏ và những khó khăn

Ở làng Ngải Khê (Hà Nội), theo bài của Báo Quân đội nhân dân được Báo Lào Cai đăng lại, dây kéo làm từ hai cây tre dài 6–7 m, phần ngọn hơ lửa rồi vặn thành "mỏ"; phần tế lễ diễn ra trước khi đại diện các xóm và đoàn thể cùng kéo. Trước đây lễ tổ chức hai lần mỗi năm (6 tháng Giêng và 25 tháng 3 âm lịch), nay chỉ còn một lần do thiếu kinh phí^[7]. Kinh phí, kể cả tiền mua dây song, được nêu là khó khăn lớn; các đại biểu đề xuất đưa kéo co vào trường học và tổ chức giải quốc gia^[7].

Bảo vệ sau mười năm

Theo Vietnam News (11/2025), từ năm 2015 Việt Nam lập Mạng lưới cộng đồng di sản kéo co, giáo dục thanh thiếu niên, giao lưu với Hàn Quốc, Campuchia và Philippines, khôi phục nghi lễ trong lễ hội truyền thống và bảo vệ các di tích liên quan như đền Trấn Vũ, chùa Cự Linh, đình Ngọc Trì^[3]. Chương trình kỷ niệm 10 năm ghi danh ngày 16/11/2025 tại đền Trấn Vũ có tám địa phương của Việt Nam cùng cộng đồng kéo co từ Hàn Quốc tham gia giao lưu^[5]. Trước đó, chiều 15/11/2025, Hà Nội tổ chức hội thảo quốc tế "Một thập kỷ bảo vệ và phát huy nghi lễ và trò chơi kéo co"^[6].