Chùa Vĩnh Tràng (Đồng Tháp)

Vị trí và lịch sử

Chùa Vĩnh Tràng nằm ở phường Mỹ Phong, tỉnh Đồng Tháp, trước đây là xã Mỹ Phong, thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang^[2]. Chùa dựa vào rạch Bảo Định, giữa khu vườn cây ăn trái; Báo Pháp luật Việt Nam (2008) ghi khuôn viên gần 2 ha, còn Thanh Niên (2025) nêu diện tích 14.000 m²^[1][2].

Nguồn gốc của chùa được kể theo nhiều lớp. Theo Báo Pháp luật Việt Nam, chùa vốn là một thảo am do ông tri huyện Bùi Công Đạt, sau khi về hưu, phát nguyện dựng để tĩnh dưỡng; sau đó hòa thượng Huệ Đăng vận động tín đồ xây thành ngôi đại tự, hoàn thành năm Canh Tuất 1849^[1]. Năm 1849 cũng xuất hiện ở Thanh Niên (2013), với nghĩa là năm xây chùa, và ở trang du lịch địa phương, với nghĩa là một lần tu bổ lớn^[3][4]. Trong khi đó, Thanh Niên (2025) không nêu năm 1849; bài ghi chùa do ông bà Bùi Công Đạt khởi dựng đầu thế kỷ XIX, và năm 1894 hòa thượng Thích Huệ Đăng từ chùa Giác Lâm (Gia Định) về trụ trì, xây lại thành đại tự, đặt tên Vĩnh Trường, về sau dân gọi thành Vĩnh Tràng^[2]. Các mốc này chưa thể đối chiếu với nhau.

Các lần sửa chữa sau đó đã tạo nên diện mạo hiện nay. Theo Thanh Niên (2025), năm 1907 hòa thượng Trà Chánh Hậu sửa chánh điện và đưa vào yếu tố kiến trúc Á – Âu; năm 1930 hòa thượng Minh Đằng trùng tu toàn diện^[2]. Báo Pháp luật Việt Nam cho biết chùa hư hại khá nặng khi quân Pháp chiếm Định Tường và được tu bổ qua nhiều giai đoạn; năm duy nhất bài nêu là 1933, khi cổng tam quan do nghệ nhân xứ Huế xây với kinh phí do hai ông Huỳnh Trí Phú và Lý Văn Quang hỗ trợ^[1].

Bố cục và phong cách Á – Âu

Chùa gồm bốn hạng mục nối tiếp nhau là tiền đường, chánh điện, nhà tổ và nhà hậu^[2]. Từ xa nhìn lại, chánh điện hình stupa cùng hai chái có chóp khiến chùa giống năm ngọn tháp, và được so với đền Angkor của Campuchia^[1][4].

Điểm làm chùa nổi tiếng là sự pha trộn phong cách. Mặt tiền tiền đường có cột thanh mảnh, vòm cửa kiểu La Mã, phù điêu bát tiên cưỡi thú, hoa văn thời Phục hưng, bông sắt của Pháp và gạch men của Nhật^[1][2]. Cổng tam quan được trang trí bằng kỹ thuật ghép mảnh sành sứ, thể hiện tích Phật, truyện dân gian, tứ linh, tứ quý và hoa lá^[2][3][4]. Bên trong, bộ bao lam bát tiên kỵ thú giữa các cột cái, có niên đại khoảng 1907–1908, được coi là phù điêu hiếm của đầu thế kỷ XX; đôi long trụ chạm tứ linh do bà Lê Thị Ngởi ở Ba Tri (Bến Tre) cúng năm 1909, với bố cục độc đáo là chim phượng đứng trên đầu rồng^[2][3].

Tượng thờ

Về tượng, Báo Pháp luật Việt Nam ghi chùa có trên 60 pho tượng Phật bằng gỗ, đồng, đất nung và xi măng, đa số là tượng gỗ thếp vàng tạo vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX; ba tượng đồng Di Đà, Quan Âm và Thế Chí được tạo giữa thế kỷ XIX^[1]. Trang du lịch của địa phương nhắc tới bộ Thập bát La Hán chạm gỗ do nghệ nhân tạc năm 1907, được xem là bộ tượng độc nhất của vùng đồng bằng sông Cửu Long^[4]. Thanh Niên (2013) cho rằng nhóm tượng gỗ của thầy trò nghệ nhân Tài Công Nguyên đầu thế kỷ XX là đẹp nhất, gồm tượng Di Đà do ông Tống Hữu Trung ở Vĩnh Long cúng và bộ La Hán^[3].

Chùa cũng có những tượng lớn mới: Thanh Niên (2025) nêu tượng Phật Di Đà cao 24 m (bệ 6 m, tượng 18 m), tượng Phật Thích Ca nhập niết bàn dài 35 m và tượng Phật Di Lặc cao 20 m^[2].

Xếp hạng và những ý kiến về tu sửa

Chùa Vĩnh Tràng được công nhận là di tích cấp quốc gia năm 1984^[1][2][4]. Tuy vậy, việc bảo tồn từng gây tranh luận. Trong loạt bài “Biến dạng di tích” năm 2013, báo Thanh Niên ghi nhận sân chùa được tôn tạo, hàng sao cổ thụ dẫn vào chùa bị đốn bỏ, nhiều tượng Phật cao hàng chục mét được dựng thêm khiến chùa giống công viên tượng Phật; hai tượng hòa thượng Trà Chánh Hậu và Minh Đàn ở cổng bị thay bằng tượng Phật Di Đà, và nhà nghiên cứu Trương Ngọc Tường cho rằng những cách làm đó cẩu thả, cần xem xét lại^[3]. Đây là ý kiến của một bài báo và một nhà nghiên cứu, không phải kết luận của cơ quan quản lý di tích.