Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn (Hải Phòng)

Nguồn gốc và tín ngưỡng

Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ Điểm Tước Đại Vương, vị thần mà ngư dân Đồ Sơn coi là người che chở cho nghề biển^[2][4]. Theo một truyền thuyết được Báo Nhân Dân ghi lại, người vạn chài đi qua đền thấy hai con trâu húc nhau rồi chạy xuống biển; từ đó dân làng mở hội và tế thần bằng con trâu khỏe nhất chọn qua thi đấu. Bài báo còn nêu hai cách giải thích khác: lễ hội gắn với truyền thuyết Bà Đế và tục hiến sinh xưa, hoặc với việc Quận He Nguyễn Hữu Cầu mổ trâu khao quân sau các trận thắng^[1]. Báo Hải Phòng nhận xét lễ hội kết hợp văn hóa nông nghiệp với văn hóa biển, con trâu vừa là vật hiến sinh vừa biểu trưng cho sức mạnh và tinh thần quả cảm của cư dân miền biển^[5].

Đền Nghè, ngôi đền "hàng tổng" của Đồ Sơn, thờ Lục vị tiên công (sáu vị thần có công lập nên vùng đất này) cùng Điểm Tước Thần Vương, là một trung tâm nghi lễ của lễ hội^[3]. Lễ hội được khôi phục từ năm 1990 và duy trì liên tục từ đó^[2].

Thời gian và địa điểm

Chính hội diễn ra vào ngày mùng 9 tháng 8 âm lịch hằng năm^[1]. Chuỗi nghi lễ dài hơn nhiều: từ mùng 1 tháng 8, các bậc cao niên dâng hương ở đền Nghè và đền Nam Hải Đại Vương (đảo Dấu), còn chủ trâu đưa trâu đến đình làng làm lễ thành hoàng^[1]. Năm 2026, các nghi lễ được thông báo từ mùng 1 đến mùng 16 tháng 8, tức từ 11 đến 26 tháng 9 dương lịch, ngày chính hội là 19 tháng 9^[2][3].

Vòng chung kết diễn ra tại sân vận động trung tâm phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng^[3][4]. Các đình, đền có trâu tham gia gồm đền Nghè, đình Ngọc Xuyên, đình Nam và đình Ngọc Hải^[2].

Nghi lễ

Lễ rước nước diễn ra ở đền Nghè vào mùng 7 tháng 8 (17 tháng 9 năm 2026). Đoàn rước dâng hương, cáo trời đất và tiền nhân, lấy nước thiêng rồi rước về các đình, đền để dùng cho việc thờ cúng trong vòng chung kết. Báo Hải Phòng giải thích nước tượng trưng cho sự sống, sinh sôi và biển cả, gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, biển yên dân an^[3].

Sáng mùng 9, chủ tế các giáp xin phép thành hoàng cho trâu ra sân thi đấu. Trâu được rước cùng cờ quạt, trống chiêng, kiệu và các trai tráng mặc trang phục truyền thống, mở đầu bằng màn múa cờ khai hội^[1]. Danh mục nghi lễ năm 2026 gồm dâng hương, thượng cờ khai hội, rước nước, tế thần linh, trình trâu, lễ hiến sinh trâu vô địch, lễ tạ thần và lễ tống thần^[2]. Khi phần thi kết thúc, "ông trâu" giải nhất được rước về đền Nghè làm lễ hiến sinh, cầu quốc thái dân an và biển yên^[1].

Phần hội: chọi trâu

Mỗi con trâu gắn với một đình, đại diện cho một giáp^[3]. Các giáp cử người tìm mua trâu đực khỏe từ đầu năm và huấn luyện cho quen tiếng trống, tiếng chiêng, không khí đông người để trâu không hoảng sợ^[1].

Năm 2026, vòng loại được khôi phục vào mùng 8 tháng 6 âm lịch (21 tháng 7) sau nhiều năm chỉ tổ chức vòng chung kết. Có 32 trâu dự vòng loại, trong đó 28 suất chia cho bốn đình, đền và 4 suất dành cho chủ trâu có thành tích cao nhất mùa trước^[5][2]. Vòng chung kết ngày 19 tháng 9 có 15 trâu thi theo thể thức loại trực tiếp^[3][4]; trâu số 15 giành giải nhất, ban tổ chức còn trao giải cặp trâu chọi hay nhất và giải trâu có miếng đánh hay nhất^[4].

Về an toàn, ban tổ chức cho biết trâu phải qua kiểm tra chất lượng và bị loại nếu không đạt hoặc có dấu hiệu mất an toàn; chủ trâu phải bịt đầu sừng khi chăm sóc, huấn luyện và người già, trẻ nhỏ không được vào khu huấn luyện; sân vận động được gia cố hàng rào, lưới B40 và cửa thoát hiểm^[2]. Ngoài nghi lễ truyền thống, địa phương tổ chức thêm tour trải nghiệm, chương trình nghệ thuật, liên hoan ẩm thực, giới thiệu sản phẩm OCOP, hội vật và carnaval đường phố; vòng chung kết được truyền hình trực tiếp trên VTV6^[4].

Giá trị và bảo tồn

Theo VietnamPlus, ngày 27 tháng 12 năm 2012, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận lễ hội chọi trâu Đồ Sơn là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia^[4]. Báo Hải Phòng cho rằng việc khôi phục vòng loại thể hiện kinh nghiệm tuyển chọn, chăm sóc, huấn luyện trâu và uy tín của các phường, giáp, chủ trâu^[5]. Ông Lưu Toàn Thắng (Câu lạc bộ những người tâm huyết với lễ hội) đề nghị đề cao phần lễ để lễ hội không bị coi chỉ là một cuộc chọi trâu^[5].