Truyền thuyết hòn Trống Mái (Sầm Sơn, Thanh Hóa)

Đôi đá trên núi Trường Lệ

Hòn Trống Mái nằm trên núi Trường Lệ ở Sầm Sơn (Thanh Hóa). Theo Báo Văn hóa, đây là ba khối đá lớn xếp chồng: một tảng nằm dưới làm bệ, phía trên là hai khối, hòn lớn hơn có đầu nhọn tựa gà trống đang gáy, hòn nhỏ hơn mềm mại như gà mái nép bên bạn đời; hai khối chỉ đặt lên nhau mà đứng vững qua hàng trăm năm gió biển^[1]. Cụm di tích danh thắng núi Trường Lệ được Bộ Văn hóa xếp hạng di tích danh thắng cấp quốc gia năm 1962^[1][3]. Các cụ già địa phương cho biết cái tên "Trống Mái" bắt nguồn từ dáng hình hai hòn đá, còn người dân không ai biết chính xác chúng có từ khi nào^[2].

Bản kể "tiên nữ bị đày"

Báo Văn hóa và VnExpress cùng thuật một bản truyền thuyết: ở làng Trường Lệ có chàng ngư dân khỏe mạnh, hiền lành, một lần biển động cứu được cô gái bị sóng đánh dạt vào bờ. Hai người yêu nhau, nên vợ nên chồng, sống trong túp lều nhỏ dưới chân núi. Cô gái vốn là tiên nữ phạm lỗi bị Ngọc Hoàng đày xuống trần. Hết hạn, Ngọc Hoàng sai các thần đón nàng về trời nhưng vì quá yêu chồng, nàng xin ở lại. Ngọc Hoàng nổi giận sai Thiên Lôi xuống bắt; khi sấm sét giáng xuống núi Trường Lệ, nơi đôi vợ chồng sống chỉ còn lại hai khối đá lớn đứng cạnh nhau hướng ra biển^[1][3]. VnExpress còn nêu chi tiết hòn lớn là người chồng, hòn nhỏ là người vợ, xung quanh có nhiều đá nhỏ hình đàn lợn, con mèo, chiếc mâm, bếp núc^[3].

Bản kể "đôi chim hóa đá"

Dân trí đăng bài của một độc giả ghi lại lời kể của cụ Hoàng Văn Tính (75 tuổi), một bản khác hẳn. Năm nước biển dâng cao nhấn chìm vùng ven biển, đôi vợ chồng nghèo thoát chết nhờ bám cây gạo trên núi. Khi nước rút, đất chỉ còn đầm lầy chua mặn. Thấy diều hâu lượn, người chồng leo lên núi tìm thức ăn rồi chết; người vợ lần theo, thấy đàn quạ bay quanh, bò lên đỉnh thì chồng đã mất nên gục xuống bên xác chồng. Cảm động trước nghĩa tình, tiên cho hai người hóa thành đôi chim; đến kỳ phải theo bầy tiên về trời, đôi chim không nỡ rời quê nên xin ở lại và hóa đá lần thứ hai thành hòn Trống – Mái^[2]. Bài báo này là bài độc giả viết, kể lại theo lời người dân nên có độ tin cậy thấp hơn các bài còn lại và chỉ nên coi là một dị bản địa phương.

Ý nghĩa và đời sống hôm nay

Cả hai bản đều nhấn mạnh tình nghĩa thủy chung, và hòn Trống Mái được xem là biểu tượng tình yêu thủy chung của biển Sầm Sơn; Dân trí còn trích câu "Dù cho mưa gió bão bùng / Thiếp tôi vẫn giữ thủy chung với chàng"^[1][2]. Hằng năm vào mùa du lịch, thành phố tổ chức Lễ hội Tình yêu hòn Trống Mái; theo Báo Nhân Dân, đêm hội tái hiện sự tích bằng ca múa, ca khúc và các làn điệu hò sông Mã, ngợi ca tình yêu đôi lứa và tình yêu lao động^[4].

Gìn giữ di tích

Năm 2014, VnExpress đưa tin hòn Trống Mái có nguy cơ rơi khỏi tảng đá đế do phong hóa tự nhiên và việc du khách leo trèo chụp ảnh; hòn Mái đã dao động, dịch chuyển ra mép đá đế, và Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa yêu cầu các cơ quan kiểm tra, tìm biện pháp xử lý. Tuy nhiên, theo bài báo, các cụ cao niên trong vùng cho rằng hòn đá chỉ nhích vài phân so với cả trăm năm qua và vẫn khá chắc chắn^[3]. Như vậy, truyền thuyết và cảnh quan tự nhiên đi cùng nhau: câu chuyện được người dân kể lại, còn hình hài đôi đá cần được bảo vệ để câu chuyện còn nơi gắn kết.