Lễ hội Dinh Cô Long Hải (Thành phố Hồ Chí Minh)

Giới thiệu

Lễ hội Dinh Cô là lễ hội của ngư dân vùng biển Long Hải, tổ chức tại khu di tích Dinh Cô thờ Long Hải thần nữ, thường gọi là Bà Cô hay Cô. Trước đây, Dinh Cô thuộc thị trấn Long Hải, huyện Long Điền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu^[1][2]; sau sáp nhập, báo chí ghi địa điểm là xã Long Hải, Thành phố Hồ Chí Minh^[3][4]. Lễ hội diễn ra vào tháng 2 âm lịch, thu hút người hành hương từ nhiều tỉnh, thành, nhất là khu vực Đông Nam Bộ^[1]. Năm 2023, lễ hội được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia^[3]; Báo Nhân Dân cũng ghi nhận lễ hội Nghinh Ông ở phường Thắng Tam, thành phố Vũng Tàu cũ, được công nhận cùng danh hiệu^[5].

Truyền thuyết về Long Hải thần nữ

Theo Báo Pháp luật Việt Nam, nhân vật được thờ là Lê Thị Hồng, thường gọi là Thị Cách, quê ở Tam Quan (Bình Định). Khi khoảng 17 tuổi, bà theo cha vào Gia Định buôn bán; trên đường đi qua vùng biển Long Hải, thuyền gặp bão lớn, bà rơi xuống biển và tử nạn. Thi thể dạt vào hòn Hang, dân làng chôn cất trên đồi Cô Sơn. Về sau bà được kể là nhiều lần hiển linh, giúp ngư dân qua khỏi tai ương và dịch bệnh^[2]. Bài báo cho rằng Dinh Cô được xây lần đầu vào khoảng cuối thế kỷ XVIII và sách Đại Nam nhất thống chí cũng chép câu chuyện này^[2]. Đây là tích truyền trong dân gian; bài này chỉ thuật lại theo các nguồn.

Di tích Dinh Cô

Do thủy triều xâm thực, đền từng phải dời nhiều lần; năm 1930, đền được xây lại trên triền núi Thùy Vân, nơi hiện nay. Quần thể di tích gồm điện thờ dưới núi Thùy Vân và khu mộ Cô trên đồi Cô Sơn, cách khoảng 1 km. Chính điện có nhiều bàn thờ, nổi bật là tượng Cô cao hơn 0,5 m, bên cạnh các bàn thờ Diêu Trì Phật Mẫu, Ngũ Hành Nương Nương, Tứ Pháp Nương Nương và nhiều vị thần khác^[2]. Dinh Cô được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1995^[2][3].

Thời gian lễ hội

Các nguồn ghi thời gian hơi khác nhau. Nghiên cứu của Vĩnh Thông và bài của Báo Pháp luật Việt Nam năm 2022 ghi lễ hội diễn ra vào các ngày 10, 11 và 12 tháng 2 âm lịch^[1][2]; còn Báo Văn hóa và Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi lễ hội năm 2026 diễn ra từ mùng 9 đến mùng 12 tháng 2 âm lịch, tức từ 27 đến 30 tháng 3 năm 2026^[3][4]. Các nguồn không giải thích sự khác biệt này.

Các nghi lễ

Theo Báo Pháp luật Việt Nam, ngày 10 tháng 2 có lễ thỉnh long vị, cúng Tiền hiền và tụng niệm cầu quốc thái dân an theo nghi thức Phật giáo. Ngày 11 có các trò chơi truyền thống, thuyền ghe được trang trí rực rỡ về neo trước Dinh Cô để làm nghi thức "chầu Cô", buổi chiều có lễ Tiên thường. Ngày 12 có lễ Nghinh Bà Thủy thần và Nghinh Ông (cá voi), cúng Cô, hát bả trạo, lễ Xây chầu Đại bội và lễ Tống Thánh vào 0 giờ^[2]. Ngoài lễ hội, Dinh Cô còn có các lễ cúng vào Tết Nguyên đán, lễ Tam nguyên và lễ Đoan Ngọ^[2].

Lễ hội năm 2026 giữ các nghi thức truyền thống: rước Cô từ biển vào bằng thuyền và bằng việc người dân lội xuống nước đón, rồi đưa Cô về dinh với múa lân, sư, rồng; sau đó Cô được rước ra biển trở lại^[3]. Phần hội năm đó có thi đan lưới, đi cà kheo, múa lân - sư - rồng - cá và chương trình nghệ thuật tái hiện lịch sử hình thành Dinh Cô^[3].

Ý nghĩa với cộng đồng ngư dân

Nghiên cứu của Vĩnh Thông mô tả lễ hội thể hiện niềm tin vào Long Hải Thần Nữ, vị nữ thần địa phương được dân gian tôn kính, đồng thời phản ánh các giá trị văn hóa ngư nghiệp của cư dân nơi đây; Dinh Cô là chỗ dựa tâm linh của ngư dân suốt hàng trăm năm^[1]. Báo Văn hóa ghi nhận lễ hội là sinh hoạt tín ngưỡng dân gian có gốc từ cuối thế kỷ XVIII, gắn với quá trình định cư của cư dân ven biển^[3]. Báo Pháp luật Việt Nam nhận xét lễ hội kết hợp tưởng niệm, cầu ngư và vui chơi^[2].

Lễ hội hôm nay

Ngoài nghi lễ truyền thống, lễ hội ngày nay còn có đờn ca tài tử, các giải thể thao bãi biển như bóng chuyền, đua SUP, biểu diễn mô tô nước, diều nghệ thuật, khinh khí cầu, trò chơi dân gian và múa lân - sư - rồng^[4]. Báo Sài Gòn Giải Phóng cho biết chính quyền xã Long Hải đề nghị đưa lễ hội thành sự kiện văn hóa thường niên tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh^[4]. Báo Nhân Dân ghi nhận Dinh Cô và Nghinh Ông Thắng Tam cùng được công nhận di sản quốc gia và có tác động tích cực đến du lịch địa phương^[5].