Lễ hội Hoa Lư

Giới thiệu

Lễ hội Hoa Lư, trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mang tên Lễ hội Trường Yên, là lễ hội mùa xuân của vùng Cố đô Hoa Lư, Ninh Bình^[1]. Lễ hội tôn vinh vua Đinh Tiên Hoàng, người lập nước Đại Cồ Việt, và gắn với hai đền thờ vua Đinh, vua Lê trong khu di tích^[3][5]. Hoa Lư từng là kinh đô của các triều Đinh, Tiền Lê và những năm đầu nhà Lý, tổng cộng 42 năm (968 - 1010)^[5].

Địa điểm và di tích

Danh mục di sản ghi Lễ hội Trường Yên thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình^[1]. Theo Báo Ninh Bình năm 2026, cư dân xã Trường Yên cũ, nay thuộc phường Tây Hoa Lư, giữ vai trò trung tâm của lễ hội; học sinh các phường Hoa Lư, Tây Hoa Lư và Nam Hoa Lư cũng tham gia phần hội^[5]. Thủ tướng Chính phủ xếp hạng “Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Cố đô Hoa Lư” là di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 548/QĐ-TTg ngày 10/5/2012, thuộc đợt hai gồm 13 di tích; cùng quyết định này còn có danh lam thắng cảnh Tràng An - Tam Cốc - Bích Động^[2].

Thời gian

Theo Báo Ninh Bình, lễ hội được tổ chức vào tháng Ba âm lịch hằng năm^[5]. Kế hoạch năm 2026 do Báo Văn hóa đăng tải gồm lễ cầu quốc thái dân an và lễ hội hoa đăng ngày 21/4, lễ mở cửa đền ngày 24/4, rồi ba ngày lễ hội từ 25 đến 27/4, tức mùng 9 đến 11 tháng Ba âm lịch; lễ khai mạc tổ chức tối 25/4 tại Quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế với 600 quả pháo hoa tầm cao^[3]. Ngày 25/4 là mùng 9 tháng Ba, ngày diễn ra các nghi thức rước nước, mộc dục và tiến phẩm tại khu di tích^[4]. Lịch cụ thể được ban tổ chức công bố hằng năm.

Phần lễ

Các nghi thức của lễ hội gồm mở cửa đền, rước nước, mộc dục, dâng hương, tiến phẩm, rước kiệu và tế cửu khúc^[5]. Sáng 25/4/2026, tại khu di tích do nhân dân phường Tây Hoa Lư thực hiện, đoàn rước nước đưa nước từ sông Hoàng Long về đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng; ngay sau đó là lễ mộc dục, tức lau rửa, tắm tượng vua Đinh, tượng vua Lê, thần vị và nhang án ở hai đền^[4]. Lễ tiến phẩm diễn ra ở sân Rồng của hai đền, do đại diện Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thực hiện; lễ vật gồm tam sinh là trâu, dê, lợn, bày ngoài hương án rồi dâng vào cung chính tẩm, theo lối tế cung đình^[4]. Đoàn kiệu từ các di tích liên quan đến triều Đinh và Tiền Lê cùng tham gia rước^[4]. Tế cửu khúc là nghi lễ tế vua gồm chín khúc ca ngợi công đức nhà vua, theo lối dân gian “vừa tế, vừa ca”, với mong ước quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa^[4]. Chương trình năm 2026 còn có lễ tạ^[3].

Phần hội

Theo kế hoạch năm 2026, phần hội gồm triển lãm giới thiệu lịch sử, văn hóa, sản phẩm thủ công mỹ nghệ và sản phẩm OCOP; giao lưu nghệ thuật quần chúng, biểu diễn chèo, múa rối nước; Giải Vô địch Anh tài Vật dân tộc quốc gia, chương trình “Mùa xuân Thượng Võ”, tổ tôm điếm, cà kheo và bơi chải^[3]. Theo Báo Ninh Bình, học sinh các phường quanh khu di tích tham gia trò chơi dân gian và trò diễn “Cờ lau tập trận”; bơi chải và đi cà kheo là những nội dung được bổ sung cho lễ hội^[5].

Giá trị và bảo tồn

Lễ hội Trường Yên có số thứ tự 78 trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, được công bố theo Quyết định số 4205/QĐ-BVHTTDL ngày 19/12/2014, thuộc loại hình lễ hội truyền thống^[1]. Báo Ninh Bình năm 2026 nhấn mạnh việc tổ chức lễ hội với vị thế di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần quảng bá bản sắc văn hóa và du lịch của Cố đô Hoa Lư^[5]. Các nghi lễ năm 2026 do nhân dân phường Tây Hoa Lư thực hiện cùng cơ quan quản lý khu di tích^[3][4].