Khoảng năm: 1533 – 1788
33 bài
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Chinh phụ ngâm là khúc ngâm chữ Hán của Đặng Trần Côn (khoảng năm 1741), về sau được nhiều người diễn Nôm. Bản diễn Nôm phổ biến nhất từng được gán cho Đoàn Thị Điểm, nhưng nhiều nhà nghiên cứu nghiêng về Phan Huy Ích; vấn đề vẫn còn tranh luận.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Từ năm 1592 đến 1635, thuyền buôn Nhật có giấy phép của Mạc phủ đến Hội An mua tơ lụa, trầm hương; chúa Nguyễn trao đổi thư từ với Tokugawa và người Nhật lập phố riêng ở Hội An. Bài tóm lược số liệu, thư từ và những ước tính còn khác nhau giữa các nghiên cứu.
Danh mục: Kiến trúcThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Cầu ngói Thanh Toàn ở Huế dựng năm 1776 theo lối “thượng gia, hạ kiều”, gồm bảy gian mái ngói lưu ly trên khung gỗ lim, gắn với bà Trần Thị Đạo; di tích cấp quốc gia từ năm 1990 và vừa trải qua đợt trùng tu thứ năm.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Thanh Hà, bên sông Hương gần Phú Xuân, là cảng thị của Đàng Trong, hình thành khoảng nửa đầu thế kỷ XVII với vai trò lớn của Hoa thương. Bài nêu cách hình thành, hàng hóa, vị trí trong hệ thống cảng Hội An, việc suy tàn đầu thế kỷ XIX và chuyển sang Bao Vinh.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Nguyễn Hữu Cầu (quận He) là thủ lĩnh nông dân Đàng Ngoài, lấy Đồ Sơn làm căn cứ, đánh Kinh Bắc, uy hiếp Thăng Long và bị chúa Trịnh bắt năm 1751. Bài nêu diễn biến theo các nguồn thứ cấp, phần giai thoại (trâu lửa, hội chọi trâu) và các chi tiết còn lệch.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Theo Phủ biên tạp lục và các thư tịch khác, chúa Nguyễn tổ chức đội Hoàng Sa 70 suất người xã An Vĩnh (Lý Sơn) và đội Bắc Hải ra khai thác hóa vật theo mùa. Bài tóm lược ghi chép, những điểm còn chưa chắc về thời điểm lập đội, và nêu rõ đây là vấn đề chủ quyền còn tranh chấp.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Trịnh Sâm là chúa Trịnh nối ngôi năm 1767, người sai Hoàng Ngũ Phúc vào Nam chiếm Phú Xuân (1774–1775), gắn với vụ án Canh Tý (1780) và với thơ ca. Bài nêu các tường thuật khác nhau và những đánh giá trái chiều về ông.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Năm 1558, Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ Thuận Hóa để tránh họ Trịnh. Bài tóm lược hoàn cảnh ra đi, việc dựng nền ở Thuận Quảng, lần ra Bắc rồi trở về Nam năm 1600, và những đánh giá khác nhau về ông.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Mạc Cửu, người gốc Quảng Đông, khai phá vùng Hà Tiên từ khoảng năm 1680 và năm 1708 xin thuộc chúa Nguyễn, trở thành Tổng binh trấn Hà Tiên. Các nguồn Việt và nguồn tiếng Anh nêu khác nhau về quan hệ với Chân Lạp và tính tự chủ của vùng đất này.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Năm 1744, chúa Nguyễn Phúc Khoát (1714–1765) lên ngôi vương ở Phú Xuân, đổi chính dinh thành đô thành và định lại phục sức, nghi chế Đàng Trong. Các nguồn nhìn sự kiện này khác nhau: nâng vị thế ngang chúa Trịnh, hoặc một nấc trong ý thức tự chủ của Đàng Trong.
Danh mục: Kiến trúcThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Chùa Tây Phương (Sùng Phúc tự) trên núi Câu Lâu, Thạch Thất, Hà Nội, là di tích quốc gia đặc biệt (2014) với khối kiến trúc gỗ hai tầng tám mái và hệ tượng gỗ mít, trong đó có 18 vị La Hán. Niên đại khởi dựng và các lần tu sửa được các nguồn kể khác nhau (thời Mạc, Lê - Trịnh, Tây Sơn).
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Từ năm 1627 đến 1672, họ Trịnh ở Đàng Ngoài và họ Nguyễn ở Đàng Trong giao tranh nhiều lần mà không phân thắng bại. Hệ thống Lũy Thầy do Đào Duy Từ thiết kế giúp họ Nguyễn giữ đất, và sông Gianh trở thành ranh giới hai miền.
1558
Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa
Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ Thuận Hóa, đóng dinh ở Ái Tử, đặt nền móng cho chín đời chúa Nguyễn ở Đàng Trong.
Quảng Trị
khoảng 1601 – 1800
Các chúa Nguyễn lập đội Hoàng Sa (và sau đó đội Bắc Hải), tuyển dân Lý Sơn ra quần đảo Hoàng Sa khai thác sản vật và thực thi quản lý, được ghi trong Phủ biên tạp lục.
Quảng Ngãi
1601
1627 – 1672
Họ Trịnh ở Đàng Ngoài và họ Nguyễn ở Đàng Trong giao tranh bảy lần; sau năm 1672 hai bên lấy sông Gianh làm giới tuyến.
1651
Xuất bản Từ điển Việt – Bồ – La
Từ điển của Alexandre de Rhodes in ở Roma, công trình quan trọng ghi tiếng Việt bằng chữ Latinh, tiền thân của chữ Quốc ngữ.
1698
Nguyễn Hữu Cảnh lập phủ Gia Định
Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lý phương Nam, lập phủ Gia Định với dinh Trấn Biên và dinh Phiên Trấn.
Hồ Chí Minh
1708
Mạc Cửu quy thuận chúa Nguyễn, lập trấn Hà Tiên
Mạc Cửu đem vùng Hà Tiên quy thuận chúa Nguyễn Phúc Chu và được phong Tổng binh trấn Hà Tiên.
An Giang
1744
Chúa Nguyễn Phúc Khoát xưng vương
Nguyễn Phúc Khoát xưng Võ vương ở Phú Xuân, cải tổ bộ máy chính quyền và đổi y phục ở Đàng Trong.
Huế
1774 – 1775
Quân Trịnh vượt sông Gianh, chiếm Phú Xuân
Chúa Trịnh Sâm sai Hoàng Ngũ Phúc đem quân vào nam, chiếm Phú Xuân năm 1775 trong lúc chúa Nguyễn đang đối phó với Tây Sơn.
