Khu dự trữ sinh quyển thế giới Đồng Nai (Vườn quốc gia Cát Tiên)

Khái quát

Khu dự trữ sinh quyển thế giới Đồng Nai được UNESCO công nhận ngày 29/6/2011, là khu thứ 580 trên thế giới và thứ tám của Việt Nam^[1][3]. Khu hình thành trên cơ sở mở rộng khu Cát Tiên cũ, được công nhận vào ngày 10/11/2001 theo VietnamPlus, và Báo Đồng Nai nhắc đến mốc "20 năm khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Vườn quốc gia Cát Tiên" cùng "10 năm" của khu Đồng Nai trong hội thảo năm 2021^[1][2]. VietnamPlus gọi khu Cát Tiên trước đó là "Di sản thiên nhiên thế giới", còn VnExpress (2026) viết UNESCO công nhận vườn là khu dự trữ sinh quyển vào năm 2001 và 2011; hai cách gọi khác nhau cho cùng danh hiệu năm 2001, bài này dùng cách gọi của VnExpress và Báo Đồng Nai^[1][2][4].

Phạm vi

Khu gồm vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp trải trên năm tỉnh (Đồng Nai, Lâm Đồng, Bình Dương, Bình Phước, Đắk Nông, tên theo các nguồn); khoảng 80% diện tích vùng lõi thuộc Đồng Nai^[1][2]. Các bài nêu những địa danh nổi bật bên trong: Vườn quốc gia Cát Tiên, khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai, vùng nước nội địa Trị An và khu đất ngập nước Bàu Sấu (Ramsar)^[1][2][3]. Từ 1/7/2025 các tỉnh được sắp xếp lại, nên danh sách tỉnh ở trên chỉ phản ánh bối cảnh trước đó.

Tổng diện tích được ghi không thống nhất: VietnamPlus (2021) và Báo Đồng Nai (2013) ghi gần 970 nghìn ha (969.993 ha), còn một bài khác của Báo Đồng Nai (2021) nêu 756 nghìn ha^[1][2][3]. Bài này không chọn một con số.

Vườn quốc gia Cát Tiên

Theo VnExpress (5/2026), Vườn quốc gia Cát Tiên cách TP.HCM khoảng 150 km, rộng 71.000 ha trên địa bàn Đồng Nai và Lâm Đồng, có hơn 80 km sông Đồng Nai bao quanh; vườn được ghi nhận 1.729 loài động vật, 1.655 loài thực vật bậc cao, hơn 100 loài thuộc Sách đỏ Việt Nam, và trở thành di tích quốc gia đặc biệt năm 2012^[4]. VOV (6/11/2026) ghi vườn là vùng lõi quan trọng của khu dự trữ, với hơn 1.600 loài thực vật và hơn 1.700 loài động vật; Bàu Sấu thuộc danh sách Ramsar và vườn đã vào Danh lục Xanh của IUCN^[5]. Cùng ngày, theo VOV, Thủ tướng ban hành quyết định chuyển giao vườn về UBND thành phố Đồng Nai quản lý; thành phố cho biết sẽ lập đề án trình UNESCO xem xét ghi danh vườn là di sản thế giới^[5]. Đây mới là kế hoạch, chưa phải kết quả.

Đa dạng sinh học

VietnamPlus mô tả khu có hơn 1.400 loài thực vật và 1.781 loài động vật; Báo Đồng Nai (2021) lại ghi hơn 2.300 loài thực vật và hơn 1.800 loài động vật; chênh lệch có thể do phạm vi và năm thống kê^[1][2]. Cả hai nhấn mạnh đây là phần rừng mưa ẩm nhiệt đới còn lại cuối cùng ở miền Nam, nơi sống của voi châu Á, bò tót, gấu chó cùng các cây quý như cẩm lai, gõ đỏ, giáng hương; hai bài còn nêu tê giác một sừng trong số loài đe dọa, một chi tiết cần kiểm chứng với dữ liệu điều tra mới nhất^[1][2].

Văn hóa và lịch sử

VietnamPlus cho biết di chỉ khảo cổ Cát Tiên có niên đại từ thế kỷ III đến VI, với bộ Linga – Yoni được ghi là lớn nhất Đông Nam Á^[1]. Trong khu còn có ba di tích cấp quốc gia gắn với thời kháng chiến: Căn cứ Khu ủy miền Đông Nam Bộ, Căn cứ Trung ương Cục miền Nam và Địa đạo Suối Linh^[2]. Số dân tộc sinh sống được ghi khác nhau: hơn 13 theo VietnamPlus, hơn 30 theo Báo Đồng Nai, trong đó người Chơ Ro, Xtiêng và Mạ là cư dân có mặt sớm với nhiều phong tục, lễ hội riêng^[1][2].

Quản lý

Phó trưởng ban thường trực Ban Quản lý khu cho biết với Báo Đồng Nai (2021) rằng đơn vị làm ba việc: giữ đa dạng sinh học song song với phát triển bền vững, bảo vệ di sản văn hóa – lịch sử, và hỗ trợ nghiên cứu cũng như cải thiện đời sống dân cư địa phương^[2]. Năm 2013, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai yêu cầu tăng truyền thông, đầu tư hạ tầng và thu hút nguồn vốn trong, ngoài nước cho khu dự trữ^[3]. VnExpress (5/2026) kể tuyến trekking 6–20 km vào vùng lõi Cát Tiên lần đầu được đưa vào khai thác du lịch, do một công ty lữ hành tổ chức, nhóm tối đa tám khách^[4]. Các nguồn là bài của cơ quan quản lý và báo chí, chưa có đánh giá độc lập về tác động của du lịch.