Khoảng năm: 1778 – 1945
36 bài
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Năm 1771 ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ dựng cờ ở Tây Sơn Thượng đạo, năm 1778 Nguyễn Nhạc xưng hoàng đế. Bài nêu nguyên nhân, diễn biến và các cách hiểu khác nhau (giặc cướp, ngụy triều, phong trào nông dân, cơ hội chính trị).
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Năm 1831–1832 vua Minh Mạng bãi Bắc thành, Gia Định thành, đổi trấn thành tỉnh và đặt các chức Tổng đốc, Tuần phủ, Bố chánh, Án sát, Lãnh binh. Bài nêu diễn biến, tổ chức bộ máy tỉnh, dấu ấn ở Hà Nội và các đánh giá khác nhau.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế niên hiệu Quang Trung năm 1788 và mất năm 1792. Bài nêu chính sách dùng người, giáo dục, chuyến đi Bắc Kinh năm 1790 với các cách hiểu khác nhau, nghi vấn về lăng mộ và các đánh giá của sử học.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Nguyễn Phúc Ánh (1762–1820), vua Gia Long, người lập triều Nguyễn năm 1802 sau cuộc chiến với Tây Sơn. Bài nêu quá trình lập triều, cách trị nước và các đánh giá khác nhau về công lao, việc cầu viện ngoại bang và trả thù Tây Sơn.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Hoàng Việt luật lệ (Luật Gia Long) là bộ luật chính thức của nhà Nguyễn, 22 quyển, 398 điều. Bài nêu cách soạn, kết cấu, các điểm nhân đạo và hà khắc, cùng những ý kiến khác nhau về việc bộ luật vay mượn luật nhà Thanh.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Tháng 1/1785, Nguyễn Huệ chỉ huy quân Tây Sơn phục kích và đánh tan thủy quân Xiêm trên sông Tiền, đoạn Rạch Gầm – Xoài Mút (Tiền Giang cũ). Bài nêu bối cảnh, diễn biến, các nguồn ghi ngày và con số khác nhau, và khu di tích.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Mộc bản triều Nguyễn là khối ván gỗ khắc ngược chữ Hán, Nôm dùng in các bộ sử, địa chí của triều Nguyễn, lưu tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV (Đà Lạt) và được UNESCO ghi danh Ký ức thế giới năm 2009; số lượng ván nêu khác nhau giữa các nguồn.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Quần thể di tích Cố đô Huế gồm Kinh thành, Hoàng thành, Tử Cấm thành xây từ năm 1805 dưới thời Gia Long, được UNESCO ghi danh Di sản thế giới ngày 11/12/1993. Bài nêu quy mô, quá trình xây dựng, hư hại và công tác bảo tồn.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Mùa xuân Kỷ Dậu 1789, vua Quang Trung đưa quân Tây Sơn từ Nghệ An ra Thăng Long, đánh tan quân Thanh ở Hà Hồi, Ngọc Hồi, Đống Đa. Bài nêu bối cảnh, diễn biến và những điểm sử Việt, sử Thanh ghi khác nhau.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Châu bản triều Nguyễn là khối văn bản hành chính (1802–1945) có bút phê mực son của các hoàng đế, hiện lưu ở Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Hà Nội. Bài nêu đặc điểm, số liệu các nguồn ghi khác nhau và việc UNESCO ghi danh.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Kênh Vĩnh Tế là công trình đào từ năm 1819 đến 1824 dưới sự chỉ huy của Thoại Ngọc Hầu, nối Châu Đốc với Hà Tiên. Bài nêu quá trình đào, các số đo mà nguồn ghi khác nhau, cách kể về tên kênh và vai trò đến nay.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Nguyễn Du (1765–1820), người Tiên Điền, Hà Tĩnh, tác giả Truyện Kiều và nhiều thơ chữ Hán, chữ Nôm, được UNESCO vinh danh năm 2013. Bài nêu cuộc đời, tác phẩm và các ý kiến khác nhau về thời điểm viết Truyện Kiều.
1771 – 1778
Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dấy binh ở Tây Sơn thượng đạo; năm 1778 Nguyễn Nhạc xưng hoàng đế ở thành Đồ Bàn.
Gia Lai
tháng 1 năm 1785
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút
Nguyễn Huệ phục kích trên sông Tiền, đánh tan quân Xiêm do Nguyễn Ánh cầu viện.
Đồng Tháp
22/12/1788
Trước tin quân Thanh chiếm Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế ở núi Bân (Phú Xuân), lấy niên hiệu Quang Trung rồi tiến quân ra Bắc.
Huế
30/1/1789
Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa
Quân Tây Sơn đánh tan quân Thanh ở Ngọc Hồi, Đống Đa và tiến vào Thăng Long đúng mùng 5 Tết Kỷ Dậu.
Hà Nội
1802
Nguyễn Ánh lên ngôi, lập triều Nguyễn
Nguyễn Ánh lên ngôi ở Phú Xuân, lấy niên hiệu Gia Long, rồi đánh ra Bắc, thống nhất đất nước từ Bắc vào Nam.
Huế
1804
Vua Gia Long đặt quốc hiệu Việt Nam, lần đầu tiên tên gọi này được dùng làm quốc hiệu chính thức.
1815
Bộ luật của triều Nguyễn (Luật Gia Long) biên soạn từ năm 1811, ban hành năm 1815.
1819 – 1824
Triều Nguyễn huy động hàng vạn dân phu đào kênh Vĩnh Tế nối Châu Đốc với Hà Tiên, phục vụ giao thông, thủy lợi và phòng thủ biên giới.
An Giang
1831 – 1832
Vua Minh Mạng bỏ Bắc thành, Gia Định thành, chia cả nước thành 30 tỉnh và phủ Thừa Thiên, thống nhất bộ máy hành chính.
1838
Vua Minh Mạng đổi quốc hiệu Việt Nam thành Đại Nam; quốc hiệu này dùng đến cuối triều Nguyễn.
