Tỉnh · Miền Trung
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Các đơn vị hành chính dưới đây nay thuộc Đắk Lắk.
Phú Yên (chưa đối chiếu văn bản)
Hợp nhất vào tỉnh Đắk Lắk từ 01/07/2025 theo Nghị quyết 202/2025/QH15
Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15
Lễ cúng bến nước của người Ê Đê
Ngày 26 tháng 12 âm lịch
Nghi lễ ba ngày tạ ơn thần nước và cầu mưa thuận gió hòa của người Ê Đê ở Đắk Lắk, gắn với việc giữ bến nước và rừng đầu nguồn; nay đứng trước nguy cơ mai một.
19 bài
Danh mục: Phong tục vòng đời
Địu là tấm vải có dây dùng cõng trẻ nhỏ sau lưng ở nhiều dân tộc miền núi. Với người Tày, Mông, Ê Đê, địu còn là quà của bà ngoại, của hồi môn, nơi gửi gắm mong ước cho đứa trẻ. Bài dựa trên báo chí địa phương, chưa có nghiên cứu dân tộc học chuyên sâu.
Danh mục: Trang phục
Người Ê Đê ở Đắk Lắk dệt thổ cẩm trên khung buộc lưng; nam đóng khố, áo chui đầu, nữ quấn váy tấm, trên nền đen với dải hoa văn đỏ, vàng, xanh. Kỹ thuật Kteh dùng hạt cườm chỉ có ở lễ phục hoặc nhà khá giả; nghề dệt hiện được truyền dạy và cách tân.
Danh mục: Kiến trúc
Nhà dài là ngôi nhà sàn mái tranh của đại gia đình mẫu hệ Ê Đê, chia thành gah tiếp khách và ôk nơi ở, có hai cầu thang và được nối dài khi con gái lập gia đình; nhiều nhà nay đã bị tách nhỏ hoặc phục dựng cho du lịch.
Danh mục: Phong tục vòng đời
Người M'nông có hệ thống nghi lễ vòng đời từ khi mang thai đến tang ma. Bài nêu các lễ thơ ấu và trưởng thành, ba bước lễ cưới, lễ mừng thọ (di sản quốc gia 2022 ở huyện Lắk), lễ vĩnh biệt linh hồn và những thay đổi hiện nay theo nghiên cứu và báo chí.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Bài chòi là trò chơi đánh bài trong chòi tre và nghệ thuật hô hát của anh hiệu, chị hiệu ở duyên hải miền Trung, được UNESCO ghi danh năm 2017. Nguồn gốc gắn với Đào Duy Từ chủ yếu là truyền thuyết; thập niên 1930 bài chòi lên sân khấu rồi phát triển thành dân ca kịch.
Danh mục: Phong tục vòng đời
Người Ê Đê theo mẫu hệ nên con gái đi hỏi chồng, nhà gái đưa vòng đồng và ché rượu, rồi gửi dâu, thách cưới và rước rể về nhà. Bài nêu trình tự lễ cưới, tục nối dây (chuê nuê) và những thay đổi hiện nay theo nghiên cứu và báo chí.
Danh mục: Lễ hội
Lễ cúng bến nước là nghi lễ ba ngày của người Ê Đê ở Đắk Lắk nhằm tạ ơn thần nước, cầu mưa thuận gió hòa và nhắc việc giữ bến nước, rừng đầu nguồn; ngày tổ chức tùy buôn, nhiều nơi hiện chỉ còn lễ rút gọn.
Danh mục: Phong tục vòng đời
Lễ bỏ mả (lui msat) là nghi lễ cuối cùng của người Ê Đê dành cho người chết sau thời gian giữ mả. Bài nêu quy mô, diễn biến ba ngày lễ ở nhóm Adham, Kpă, vai trò nhà mồ và tượng nhà mồ, cùng những thay đổi ở xã Ea Bá (Phú Yên cũ).
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Đàn t'rưng là nhạc cụ gõ tự thân vang làm từ ống nứa, lồ ô của các dân tộc Tây Nguyên như Gia Rai, Ê Đê. Từ giữa thập niên 1950, nghệ sĩ Nay Pha đưa đàn lên sân khấu; các nghệ sĩ sau đó cải tiến thêm que gõ và số giàn ống.
Danh mục: Ẩm thực vùng miền
Cơm lam là nếp nướng trong ống tre, nứa, lồ ô; ở Tây Nguyên món thường đi cùng gà nướng cặp tre và muối lạc, muối lá é. Một bài báo cho rằng "lam" vốn là cách nấu của miền núi phía Bắc, còn người Jrai gọi nấu ống là "Asơi Brông".
Danh mục: Ẩm thực vùng miền
Rượu cần là rượu cơm ủ men lá trong ché, uống bằng ống cần chung, gắn với nghi lễ và tiếp khách của nhiều dân tộc Tây Nguyên. Bài dựa chủ yếu vào các mô tả về người Ê Đê và M'nông: cách làm men, ché và cần, nghi thức uống, ý nghĩa với thần linh và cộng đồng.
Danh mục: Di sản UNESCO
Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên gắn với 17 cộng đồng dân tộc ở vùng cao nguyên miền Trung; UNESCO công bố là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể năm 2005 và đưa vào Danh sách đại diện năm 2008. Chiêng là nhạc cụ nghi lễ, vật thiêng và biểu tượng của gia đình.
