Lễ hội thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na ở điện Hòn Chén bên sông Hương (Huế), mỗi năm vào tháng 3 và tháng 7 âm lịch, nổi bật với lễ cung nghinh Thánh Mẫu bằng đường bộ và đường thủy; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ tháng 12 năm 2024.
Bài viết
42 bài
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Cuối năm 1788 Nguyễn Huệ lập đàn tế trời đất và lên ngôi, niên hiệu Quang Trung, ở núi Bân gần Huế. Bài nêu nghi lễ theo các nguồn, hai đợt khai quật 2022–2023 và những chỗ nhận định còn thay đổi hoặc chưa kiểm chứng.
Sử liệu
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Đại Nam thực lục là bộ chính sử của triều Nguyễn do Quốc sử quán ở Huế biên soạn và khắc in từ 1821 đến 1909. Bài nêu bộ máy Quốc sử quán, cấu trúc các kỷ, mộc bản còn lưu, bản dịch và những chỗ các nguồn còn lệch số liệu.
Sử liệu
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Nguyễn Cư Trinh là quan văn, tham mưu của chúa Nguyễn Phúc Khoát, gắn với việc dẹp Đá Vách ở Quảng Ngãi (1750), bài vè Sãi Vãi và kế sách mở đất ở vùng Chân Lạp. Bài nêu các nguồn còn lệch về năm tháng, tên đất và thụy hiệu.
Sử liệu
Danh mục: Hồ – Lê sơ – MạcThời kỳ: Hồ – Lê sơ – Mạc
Ô châu cận lục, do Dương Văn An hoàn thành năm 1555 dưới triều Mạc, được coi là sách địa phương chí đầu tiên về vùng Thuận – Quảng. Bài nêu bố cục, nội dung, các bản chép và bản dịch, cùng những chỗ nguồn chưa thống nhất về phạm vi “Ô châu”.
Cung An Định (Huế) là biệt cung của vua Khải Định, cải tạo từ phủ gỗ năm 1902 thành quần thể bê tông cốt thép trong các năm 1917–1918, pha kiến trúc châu Âu với trang trí cung đình Huế. Bài nêu bố cục, vật liệu, trang trí và quá trình bảo tồn.
Nhà rường là kiểu nhà gỗ khung cột kèo liên kết bằng mộng, chạm trổ công phu ở đầu kèo, thường là công trình chính trong nhà vườn Huế; phát triển mạnh từ thế kỷ XVII–XIX và nay đối mặt với đô thị hóa, thiếu thợ lành nghề.
Hệ thống thơ văn chữ Hán chạm khảm, sơn thếp trên liên ba, đố bản của các cung điện, lăng tẩm triều Nguyễn ở Huế được Ủy ban Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương (UNESCO) ghi danh năm 2016. Số lượng ô thơ văn được các nguồn nêu khác nhau.
Sử liệu
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Hòa thượng Thích Đại Sán (Thạch Liêm), người Trung Hoa, sang Đàng Trong năm 1695 theo lời mời của chúa Nguyễn Phúc Chu và ghi lại chuyến đi trong Hải ngoại kỷ sự, tác phẩm xen thơ văn mô tả Thuận Hóa, Hội An. Giới nghiên cứu vừa dùng nó làm sử liệu vừa lưu ý chỗ tô vẽ.
Nón lá Huế là loại nón hai lớp lá, khoảng 15 công đoạn, nổi tiếng với nón bài thơ có hoa văn và câu thơ ép giữa hai lớp lá. Nón lá Huế là sản phẩm thủ công đầu tiên được bảo hộ chỉ dẫn địa lý (tháng 8/2010) nhưng số hộ chằm nón giảm mạnh.
Nhã nhạc là âm nhạc và múa của cung đình Việt Nam, thể chế hóa dưới triều Nguyễn, được UNESCO tuyên bố là kiệt tác năm 2003 và ghi vào Danh sách đại diện năm 2008. Các nguồn đặt mốc hình thành khác nhau: thời Lê theo UNESCO, thời Lý (khoảng năm 1010) theo Báo Pháp Luật.
Bài chòi là trò chơi đánh bài trong chòi tre và nghệ thuật hô hát của anh hiệu, chị hiệu ở duyên hải miền Trung, được UNESCO ghi danh năm 2017. Nguồn gốc gắn với Đào Duy Từ chủ yếu là truyền thuyết; thập niên 1930 bài chòi lên sân khấu rồi phát triển thành dân ca kịch.
Lễ hội điện Huệ Nam (điện Hòn Chén) ở Huế thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na, tổ chức tháng 3 và tháng 7 âm lịch với lễ cung nghinh Thánh Mẫu đường bộ, đường thủy trên sông Hương; được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tháng 12 năm 2024.