Tỉnh · Miền Trung
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Các đơn vị hành chính dưới đây nay thuộc Khánh Hòa.
Ninh Thuận (chưa đối chiếu văn bản)
Hợp nhất vào tỉnh Khánh Hòa từ 01/07/2025 theo Nghị quyết 202/2025/QH15
Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15
Ngày 10 tháng 10 dương lịch
Lễ hội lớn nhất trong năm của người Chăm Bàlamôn, tổ chức vào tháng 7 lịch Chăm để tưởng nhớ thần linh, tổ tiên, với lễ rước y trang lên tháp Pô Klong Garai.
Ngày 20 tháng 3 âm lịch
Lễ hội thờ nữ thần Ponagar (Thiên Y A Na Thánh Mẫu) tại đền tháp Chăm trên đồi Cù Lao, Nha Trang, tổ chức từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch với lễ thay y, rước kiệu và thả hoa đăng.
20 bài
Danh mục: Làng nghề
Mỹ Nghiệp (Ca Klaing) là làng dệt thổ cẩm của người Chăm ở Ninh Phước (Ninh Thuận cũ, nay thuộc Khánh Hòa): dệt tay trên khung dài và khung ngắn, nền đen đỏ, hoa văn quả trám, sóng nước, tháp Chăm; nghề truyền từ mẹ sang con gái.
Danh mục: Ẩm thực vùng miền
Bánh căn là bánh bột gạo nhỏ nướng trong khuôn đất nung trên lò than, ăn với trứng, mực, tôm hoặc thịt và nhiều loại nước chấm. Phan Rang gắn chặt với món; một nguồn cho rằng gốc Chăm, các nguồn khác không rõ. Người Phan Rang tin khuôn gốm Bàu Trúc làm bánh ngon.
Danh mục: Kiến trúcThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Thành cổ Diên Khánh do Nguyễn Ánh cho xây năm 1793 theo kiểu thành Vauban, tường đất, hào nước và sáu cửa (nay còn bốn); di tích cấp quốc gia từ năm 1988, đang được tu bổ và đề nghị nâng lên di tích quốc gia đặc biệt.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Múa Chăm là nghệ thuật múa của người Chăm, gắn với nghi lễ ở đền tháp, chịu ảnh hưởng Ấn Độ và có truyền thuyết về vũ nữ Apsara. Đi cùng là trống Ginăng, Baranưng và kèn Saranai; nay múa được đưa vào văn nghệ làng, sân khấu và du lịch.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Bài chòi là trò chơi đánh bài trong chòi tre và nghệ thuật hô hát của anh hiệu, chị hiệu ở duyên hải miền Trung, được UNESCO ghi danh năm 2017. Nguồn gốc gắn với Đào Duy Từ chủ yếu là truyền thuyết; thập niên 1930 bài chòi lên sân khấu rồi phát triển thành dân ca kịch.
Danh mục: Làng nghề
Ninh Thuận (nay thuộc Khánh Hòa) có bờ biển hơn 105 km, nắng gió quanh năm, là vùng muối lớn của cả nước với các đồng muối Cà Ná, Tri Hải, Đầm Vua. Bài mô tả muối nền đất, muối trải bạt, mùa vụ (các nguồn ghi khác nhau) và đời sống diêm dân; số liệu diện tích, giá thay đổi theo năm.
Danh mục: Lễ hội
Lễ hội thờ nữ thần Ponagar (Thiên Y A Na Thánh Mẫu) tại đền tháp Chăm trên đồi Cù Lao, Nha Trang, tổ chức từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch với lễ thay y, rước kiệu và thả hoa đăng.
Danh mục: Phong tục vòng đời
Lễ cưới của người Chăm theo chế độ mẫu hệ: nhà gái chủ động tổ chức, ở rể, cha mẹ đỡ đầu (Ong Inâ Amâ), ba đêm đầu kiêng ân ái, lễ trả áo, quyền thừa kế của con gái út và việc giản lược lễ cưới ở Bình Thuận.
Danh mục: Tín ngưỡng – tôn giáo
Người Chăm theo Islam gồm hai cộng đồng: Bàni (Awal) ở Ninh Thuận, Bình Thuận cũ, hình thành từ cuối thế kỷ XVI và pha tín ngưỡng bản địa, và Chăm Islam chính thống ở Nam Bộ, đông nhất ở An Giang. Bài nêu số liệu theo nguồn và các ý kiến khác nhau về tên gọi.
Danh mục: Tín ngưỡng – tôn giáo
Đạo Bàlamôn của người Chăm là tôn giáo bản địa hóa từ Hindu giáo, chỉ còn ở Ninh Thuận và Bình Thuận. Bài nêu niềm tin, thờ Shiva và các vua thần thánh hóa, cấu trúc Awal – Ahiér, chức sắc, nghi lễ chính và những chuyển biến gần đây.
Danh mục: Văn Lang – Âu LạcThời kỳ: Văn Lang – Âu Lạc
Văn hóa Sa Huỳnh là nền văn hóa thời đại kim khí ở miền Trung, nổi tiếng với mộ chum gốm, khuyên tai hai đầu thú và đồ thủy tinh; phát hiện năm 1909 ở Quảng Ngãi, đồng đại với Đông Sơn và được xem là nền tảng của Chăm Pa; niên đại và nguồn gốc chủ nhân còn nhiều ý kiến.
Danh mục: Lễ hội
Lễ hội lớn nhất trong năm của người Chăm Bàlamôn, tổ chức vào tháng 7 lịch Chăm để tưởng nhớ thần linh, tổ tiên, với lễ rước y trang lên tháp Pô Klong Garai.
