Tỉnh · Miền Bắc
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Tết Nào pê chầu của người Mông đen (Điện Biên)
Ngày cuối tháng 11 âm lịch
Tết Nào pê chầu của người Mông đen ở Mường Đăng (Điện Biên) vào cuối tháng 11 âm lịch, với bánh dày, lễ quét bồ hóng, cúng Xử Ka, lấy nước lộc và lễ hạ mâm; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
21 bài
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Ở Việt Nam hiện có hai bộ chữ Latin cho tiếng Mông: chữ Mông Việt Nam, ban hành theo Nghị định 206/CP ngày 27/11/1961, và chữ Mông quốc tế (RPA) du nhập từ Lào. Bài nêu cách xây dựng, khác biệt kỹ thuật, số liệu khảo sát ở hai bản vùng Tây Bắc và tranh luận về việc chọn bộ chữ.
Danh mục: Kiến trúc
Nhà sàn người Thái có khung cột gỗ, mái tranh, số gian và số bậc thang lẻ, hai cầu thang và hai bếp; nhà Thái đen đầu hồi cong như mai rùa, nhà Thái trắng đầu hồi phẳng, có nơi lợp đá. Từ thập niên 1990 nhà đang chuyển sang bê tông, mái tôn.
Danh mục: Văn học dân gian
Xống chụ xon xao (Tiễn dặn người yêu) là truyện thơ tình nổi tiếng của người Thái ở Tây Bắc, ca ngợi lòng thủy chung và phê phán hôn nhân ép buộc. Bài nêu vị trí trong văn học Thái, các câu thơ thường được dẫn, việc dịch từ chữ Thái cổ và những thách thức bảo tồn.
Danh mục: Trang phục
Người Hà Nhì chia thành các nhánh Hà Nhì Đen và Hà Nhì Hoa với trang phục khác nhau. Bài nêu bộ đồ nữ Hà Nhì Hoa, thổ cẩm Hà Nhì Đen ở Y Tý (Lào Cai), trang phục ở bản Pa Pảng (Lai Châu), vai trò của mũ, khăn và việc gìn giữ trang phục.
Danh mục: Ẩm thực vùng miền
Thịt trâu gác bếp là thịt tẩm mắc khén và gia vị rồi hun khói trên gác bếp của người Thái Tây Bắc, vốn là món sang dịp Tết, cưới hỏi; ngày nay thành hàng hóa OCOP, các nguồn khác nhau về thời gian ướp và hun (từ 10–12 giờ đến hơn hai ngày đêm).
Danh mục: Tết & lịch âm
Tết Nào pê chầu là Tết sớm của người Mông đen ở Điện Biên, tổ chức từ cuối tháng 11 âm lịch với bánh dày, quét bồ hóng, cúng Xử Ka, lấy nước lộc, hạ mâm và các trò chơi; di sản quốc gia.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Xòe là lối múa tập thể của người Thái ở Tây Bắc, có mặt trong nghi lễ, đám cưới, hội làng và các cuộc vui chung. UNESCO ghi danh "Nghệ thuật Xòe Thái" vào Danh sách đại diện năm 2021. Bài nêu ba dạng xòe, sáu điệu xòe cổ (các nguồn ghi hơi khác nhau) và những lo ngại về việc sân khấu hóa.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Khèn là nhạc cụ tiêu biểu của người Mông, gồm sáu ống trúc có lưỡi gà đồng gắn vào bầu gỗ, dùng trong lễ hội, tỏ tình, múa và tang lễ. Nghệ thuật khèn được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ở Điện Biên (2022) và Yên Bái (2023).
Danh mục: Cận hiện đạiThời kỳ: Cận hiện đại
Chiến dịch Điện Biên Phủ (13/3–7/5/1954) là trận đánh quyết định cuối cùng của cuộc chiến Pháp – Việt Minh. Bài nêu bối cảnh, việc đổi phương châm sang đánh chắc tiến chắc, diễn biến ba đợt và các số liệu mà các bên ghi khác nhau.
Danh mục: Trang phục
Khăn piêu là dải khăn thổ cẩm nền chàm do con gái Thái tự dệt, thêu mặt trái; vừa là vật trang sức, tín vật tình yêu, vật trong cưới và tang, vừa là thước đo sự khéo léo, đi cùng áo cỏm, váy xỉn của phụ nữ Thái ở Tây Bắc và Thanh Hóa.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Then là thực hành nghi lễ kết hợp hát, đàn tính và múa của người Tày, Nùng, Thái ở miền núi phía Bắc: thầy Then dẫn âm binh từ cõi đất lên cõi trời để cầu bình an. UNESCO ghi danh năm 2019 vào Danh sách di sản đại diện của nhân loại.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Si La là dân tộc có dưới 1.000 người, quần tụ ở vài bản thuộc Lai Châu và Điện Biên, nói tiếng thuộc nhóm Tạng - Miến và không có chữ viết riêng. Họ làm nương và ruộng, ở nhà đất có bếp giữa nhà, giữ quan hệ dòng họ chặt chẽ cùng lễ cúng cơm mới và Tết riêng sau mùa thu hoạch.
