Tỉnh · Miền Bắc
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Ngày 22 tháng 3 dương lịch
Lễ hội của người Thái trắng ở Mộc Châu (Sơn La), tổ chức khoảng cuối tháng Ba dương lịch vào mùa hoa ban, để tạ ơn thầy mo chữa bệnh, trời đất và tổ tiên; có cây nêu, xòe Chá, trò diễn dân gian; di sản phi vật thể quốc gia.
19 bài
Danh mục: Phong tục vòng đời
Bài nêu quan niệm về hồn (khuần) và ba bài mo trong lễ tang người Thái ở Sơn La, nhất là lời rải hồn do rể cả đọc, cùng tục hỏa táng của người Thái Đen ở Mường Lò (Lào Cai) và ý kiến về việc điều chỉnh tục này.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Ở Việt Nam hiện có hai bộ chữ Latin cho tiếng Mông: chữ Mông Việt Nam, ban hành theo Nghị định 206/CP ngày 27/11/1961, và chữ Mông quốc tế (RPA) du nhập từ Lào. Bài nêu cách xây dựng, khác biệt kỹ thuật, số liệu khảo sát ở hai bản vùng Tây Bắc và tranh luận về việc chọn bộ chữ.
Danh mục: Kiến trúc
Nhà sàn người Thái có khung cột gỗ, mái tranh, số gian và số bậc thang lẻ, hai cầu thang và hai bếp; nhà Thái đen đầu hồi cong như mai rùa, nhà Thái trắng đầu hồi phẳng, có nơi lợp đá. Từ thập niên 1990 nhà đang chuyển sang bê tông, mái tôn.
Danh mục: Lễ hội
Hết Chá là lễ hội của người Thái trắng ở Mộc Châu, Sơn La, tổ chức vào cuối tháng Ba dương lịch, mùa hoa ban nở: tạ ơn thầy mo chữa bệnh và trời đất, tổ tiên, với cây nêu, điệu xòe Chá, trò diễn dân gian; là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Danh mục: Văn học dân gian
Xống chụ xon xao (Tiễn dặn người yêu) là truyện thơ tình nổi tiếng của người Thái ở Tây Bắc, ca ngợi lòng thủy chung và phê phán hôn nhân ép buộc. Bài nêu vị trí trong văn học Thái, các câu thơ thường được dẫn, việc dịch từ chữ Thái cổ và những thách thức bảo tồn.
Danh mục: Ẩm thực vùng miền
Thịt trâu gác bếp là thịt tẩm mắc khén và gia vị rồi hun khói trên gác bếp của người Thái Tây Bắc, vốn là món sang dịp Tết, cưới hỏi; ngày nay thành hàng hóa OCOP, các nguồn khác nhau về thời gian ướp và hun (từ 10–12 giờ đến hơn hai ngày đêm).
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Xòe là lối múa tập thể của người Thái ở Tây Bắc, có mặt trong nghi lễ, đám cưới, hội làng và các cuộc vui chung. UNESCO ghi danh "Nghệ thuật Xòe Thái" vào Danh sách đại diện năm 2021. Bài nêu ba dạng xòe, sáu điệu xòe cổ (các nguồn ghi hơi khác nhau) và những lo ngại về việc sân khấu hóa.
Danh mục: Phong tục vòng đời
Lễ cưới của người Thái, chủ yếu Thái Đen ở Sơn La, Mường Lò và người Thái Thanh Hóa: ba lần đi hỏi, lễ tằng cẩu (búi tóc ngược), chăn đệm, tục ở rể, lễ cưới hai lần và cách nhà nghiên cứu hiểu lễ cưới như nghi lễ chuyển tiếp.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viết
Chữ Thái cổ của người Thái ở Việt Nam có nhiều kiểu khác nhau, năm 1961 Nhà nước ban hành bộ chữ cải tiến rồi sau đó có các phương án khác. Bài nêu nguồn gốc, các mốc và việc dạy lại chữ Thái ở Thanh Hóa.
Danh mục: Trang phục
Khăn piêu là dải khăn thổ cẩm nền chàm do con gái Thái tự dệt, thêu mặt trái; vừa là vật trang sức, tín vật tình yêu, vật trong cưới và tang, vừa là thước đo sự khéo léo, đi cùng áo cỏm, váy xỉn của phụ nữ Thái ở Tây Bắc và Thanh Hóa.
Danh mục: 54 dân tộc
Người La Ha có mặt sớm ở miền Tây Bắc, nay tập trung chủ yếu ở Sơn La, nói tiếng thuộc nhóm Ka Đai và thành thạo tiếng Thái. Họ làm nương rẫy kết hợp săn bắt, hái lượm, ở nhà sàn; người đứng đầu làng bản gọi là Khun cai, lễ hội Pang A là nét văn hóa tiêu biểu.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Lào cư trú xen kẽ với người Thái, Lự, Khơ Mú ở vùng Tây Bắc, nói tiếng thuộc nhóm Tày - Thái. Họ làm lúa nước, nghề gốm và dệt thổ cẩm phát triển; nhà sàn có mái kéo dài tạo hiên đặt khung cửi, Tết Bun Pi May và lễ hội Bun Huột Nặm là nét văn hóa tiêu biểu.
