Khoảng năm: 1009 – 1400
33 bài
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Nhà Trần để vua cha nhường ngôi cho con rồi làm Thái thượng hoàng, bắt đầu với Trần Thừa năm 1226, và khuyến khích hôn nhân trong họ để giữ ngôi. Bài nêu cách các nguồn mô tả thiết chế này, lời phê phán của sử gia Nho học và hệ quả khi họ Hồ nắm quyền cuối triều.
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Bia dựng ngày 20/8/1121 ghi việc khánh thành tháp Sùng Thiện Diên Linh, là bia của triều đình Lý Nhân Tông và là bảo vật quốc gia. Bài nêu cấu trúc bia, nội dung văn bia (hội đèn Quảng Chiếu, rối nước), các số liệu lệch giữa nguồn và vụ bia bị cào xước năm 2014.
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Trần Nhân Tông (Trần Khâm) là vua thứ ba nhà Trần, trị vì trong thời kháng chiến chống Mông – Nguyên, nhường ngôi năm 1293 rồi xuất gia, được tôn là Sơ tổ Thiền phái Trúc Lâm. Bài nêu các mốc đời và những chỗ nguồn chưa khớp (mốc xuất gia, ngày mất, nơi lưu xá lợi).
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Hình thư là bộ luật do vua Lý Thái Tông cho soạn và ban hành năm 1042, được nhiều nguồn coi là bộ luật thành văn đầu tiên của Đại Việt. Văn bản đã thất truyền; bài nêu những gì sử cũ ghi, nội dung được dẫn lại, các điểm nguồn lệch nhau và cách phân biệt với các bộ luật sau.
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Mùa xuân năm 1075, vua Lý Nhân Tông cho tổ chức khoa thi Minh kinh bác học và Nho học tam trường, được coi là khoa thi Nho học đầu tiên; Lê Văn Thịnh đỗ đầu. Bài nêu diễn biến, sự nghiệp của ông, chỗ các nguồn lệch năm và danh xưng "Trạng nguyên khai khoa".
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Theo Đại Việt sử ký toàn thư, năm 1054 Lý Thánh Tông đổi quốc hiệu Đại Cồ Việt thành Đại Việt; tên này dùng đến năm 1804, chỉ gián đoạn thời Hồ (Đại Ngu) và thuộc Minh. Bài nêu mốc truyền thống và các ý kiến mới cho rằng cái tên có thể đã có từ trước.
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Cuối năm 1009, sau khi Lê Long Đĩnh mất, triều thần do Chi hậu Đào Cam Mộc vận động, có sự ủng hộ của sư Vạn Hạnh, tôn Lý Công Uẩn lên ngôi ở Hoa Lư, mở đầu nhà Lý. Bài nêu diễn biến theo sử cũ, phần sấm ký truyền thuyết và các cách ghi khác.
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Theo Đại Việt sử ký toàn thư, năm 1284 Thượng hoàng Trần Thánh Tông họp các phụ lão ở thềm điện Diên Hồng hỏi kế đánh quân Nguyên, và các phụ lão đồng thanh nói "đánh". Bài nêu sự lệch năm, người triệu tập, tranh luận về địa điểm Bình Than và cách gọi "hội nghị dân chủ".
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Năm 1306, công chúa Huyền Trân, con vua Trần Nhân Tông, kết hôn với vua Chế Mân của Champa; Champa dâng châu Ô, châu Lý làm sính lễ. Bài nêu các cách kể và cách diễn giải khác nhau về chuyện giàn hỏa thiêu, danh hiệu của công chúa và cuộc đời bà sau khi về nước.
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Ngày 9/4/1288, thủy quân Nguyên của Ô Mã Nhi bị tiêu diệt trên sông Bạch Đằng. Bài kể diễn biến trận đánh và các bãi cọc Yên Giang, Đồng Vạn Muối, Đồng Má Ngựa, Cao Quỳ, nêu tranh luận về việc bãi cọc nào thuộc trận địa năm 1288 và các "điểm mờ" của nghiên cứu.
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Năm 1224–1225, Lý Huệ Tông truyền ngôi cho con gái là Lý Chiêu Hoàng, rồi bà nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh dưới sự sắp đặt của Trần Thủ Độ. Bài nêu ngày tháng, tuổi các nhân vật còn lệch nhau và các cách nhìn khác nhau về việc "nhường ngôi" hay "đoạt ngôi".
Danh mục: Di sản UNESCOThời kỳ: Lý – Trần
Quần thể gồm 12 thành phần ở Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng, lấy Phật giáo Trúc Lâm do vua Trần Nhân Tông sáng lập làm cốt lõi. Ngày 12/7/2025, tại Paris, UNESCO ghi vào Danh mục Di sản thế giới, là di sản thế giới thứ chín của Việt Nam.
1009
Lý Công Uẩn lên ngôi, lập nhà Lý
Sau khi Lê Long Đĩnh mất, triều thần tôn Lý Công Uẩn lên ngôi ở Hoa Lư, mở đầu nhà Lý.
Ninh Bình
tháng 7 năm 1010
Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô, chuyển kinh đô từ Hoa Lư về thành Đại La và đổi tên là Thăng Long (tháng 7 âm lịch năm Canh Tuất).
Hà Nội
1049
Dựng chùa Diên Hựu (chùa Một Cột)
Lý Thái Tông cho dựng chùa Diên Hựu với ngôi điện đặt trên một cột đá giữa hồ.
Hà Nội
1054
Lý Thánh Tông lên ngôi và đổi quốc hiệu Đại Cồ Việt thành Đại Việt; quốc hiệu này dùng trong phần lớn thời kỳ phong kiến sau đó.
1070
Lý Thánh Tông cho xây Văn Miếu, đắp tượng Chu Công, Khổng Tử và Tứ phối để thờ.
Hà Nội
1075 – 1077
Lý Thường Kiệt kháng chiến chống Tống
Lý Thường Kiệt chủ động đánh sang Ung, Khâm, Liêm (1075–1076) rồi chặn đứng quân Tống ở phòng tuyến sông Như Nguyệt (1077).
1075
Triều Lý mở khoa thi Minh kinh bác học và Nho học tam trường; Lê Văn Thịnh đỗ đầu.
1225
Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh (Trần Thái Tông) cuối năm Ất Dậu, mở đầu nhà Trần.
1258
Kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất
Quân Mông Cổ do Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy tràn vào Thăng Long; nhà Trần rút lui bảo toàn lực lượng rồi phản công ở Đông Bộ Đầu.
1284
Thượng hoàng Trần Thánh Tông triệu các bô lão hỏi kế đánh giặc; các bô lão đồng thanh xin đánh.
1285
Kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai
Quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tấn công Đại Việt; quân dân nhà Trần thắng ở Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, Vạn Kiếp.
ngày 8 tháng 3 âm lịch năm 1288
Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288
Trần Hưng Đạo dùng trận địa cọc trên sông Bạch Đằng tiêu diệt đoàn thuyền lương và thủy binh Nguyên, kết thúc cuộc kháng chiến lần thứ ba (ngày 8 tháng 3 năm Mậu Tý).
Quảng Ninh
1299
Trần Nhân Tông xuất gia, khai lập Thiền phái Trúc Lâm
Thượng hoàng Trần Nhân Tông xuất gia tu ở núi Yên Tử, khai lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.
Quảng Ninh
1306
Công chúa Huyền Trân về Chăm Pa
Công chúa Huyền Trân được gả cho vua Chăm Pa Chế Mân; Chăm Pa dâng hai châu Ô, Lý cho Đại Việt.
